Sù ph¸t triÓn cña x· héi ®i theo h­íng c¸c tiÕn bé kÜ thuËt c«ng nghÖ t¹o ra nh÷ng c«ng cô lµm viÖc míi, tõ ®ã dÉn tíi biÕn ®æi trong c¸ch thøc con ng­êi lao ®éng, lµm viÖc vµ t­¬ng t¸c víi nhau, ®Èy c¸c mèi quan hÖ x· héi lªn b×nh diÖn míi. Ban ®Çu lµ ph¸t minh ra c«ng cô vµ ph­¬ng ph¸p lµm viÖc míi. Sau ®ã lµ ph¸t triÓn cña viÖc sö dông réng r·i c«ng cô vµ ph­¬ng tiÖn ®ã. T­¬ng øng víi ®iÒu nµy lµ hai nhãm ng­êi ®­îc h×nh thµnh trong x· héi: nhãm nhá chuyªn chÕ t¹o ra c«ng cô míi vµ nhãm ®a sè ng­êi dïng mét c¸ch s¸ng t¹o c¸c c«ng cô ®ã trong c«ng viÖc cña m×nh.

Ba yÕu tè quan träng cña tiÕn tr×nh nµy lµ:

§ång thêi c¸ch lµm viÖc míi cã dïng m¸y tÝnh trong xö lÝ th«ng tin ®· lµm thay ®æi c¬ b¶n x· héi con ng­êi. Cho tíi nay, tÊt c¶ c¸c n­íc trªn thÕ giíi ®Òu ®­îc thô h­ëng Ých lîi mµ ph¸t minh lín lao nµy ®em l¹i. Xu thÕ kinh tÕ toµn cÇu lµm cho mäi thµnh tùu tiÕn bé c«ng nghÖ míi thµnh phæ cËp cho mäi n­íc trªn thÕ giíi.

VÊn ®Ò cßn l¹i lµ chØ nh÷ng n­íc nµo cã ý thøc triÓn khai sö dông h÷u hiÖu c«ng cô vµ ph­¬ng ph¸p lµm viÖc míi nµy trªn qui m« toµn x· héi th× míi t¹o ra ®­îc nh÷ng thay ®æi c¬ b¶n vµ b­íc vµo kØ nguyªn th«ng tin. Vµ ®Ó lµm ®­îc ®iÒu nµy, con ng­êi trong x· héi ph¶i ®­îc ®µo t¹o l¹i, kh«ng nh÷ng chØ häc kÜ thuËt vµ c«ng cô míi, mµ ®iÒu quan träng h¬n, ®Ó cã kh¶ n¨ng nh×n nhËn ra vÊn ®Ò cña m×nh víi t­ duy míi, ph¸t huy tÝnh n¨ng ®éng s¸ng t¹o trong viÖc vËn dông tiÕn bé míi vµo c«ng viÖc cô thÓ. Trong nÒn kinh tÕ th«ng tin vµ tri thøc, viÖc ®­a tri thøc míi vµo ®Ó n©ng hiÓu biÕt chung cña x· héi lªn lµ ®iÒu kiÖn tiªn quyÕt cho mäi sù ph¸t triÓn kh¸c cña x· héi.

T¹i ViÖt Nam, nh÷ng nghiªn cøu khoa häc trong tin häc ®· ®­îc chó träng vµ ®· h×nh thµnh lùc l­îng nghiªn cøu khoa häc trong lÜnh vùc tin häc tõ nh÷ng n¨m 1970. Tuy nhiªn lùc l­îng s¶n xuÊt trong tin häc th× vÉn ch­a h×nh thµnh râ rÖt do c¸c h¹n chÕ cña nÒn kinh tÕ quèc gia nãi chung. KÕt qu¶ lµ còng nh­ nhiÒu n­íc kh¸c, ViÖt Nam ph¶i sö dông trùc tiÕp c¸c s¶n phÈm CNTT cña thÕ giíi qua viÖc nhËp khÈu c«ng cô vµ c¸ch lµm viÖc míi.

VÊn ®Ò sö dông CNTT trªn qui m« quèc gia chØ míi ®­îc b¾t ®Çu tõ gi÷a nh÷ng n¨m 1990. §Æc biÖt lµ nghÞ quyÕt 49CP cña chÝnh phñ vµ viÖc h×nh thµnh Ch­¬ng tr×nh quèc gia vÒ CNTT 1996-1999 ®· thóc ®Èy viÖc phæ cËp m¸y tÝnh vµ dïng m¸y tÝnh trong khu vùc qu¶n lÝ hµnh chÝnh nhµ n­íc, tõ ®ã t¹o ra mét nhu cÇu míi vÒ dïng m¸y tÝnh trong c¸c ho¹t ®éng qu¶n lÝ vµ trong x· héi. §i kÌm víi ®iÒu nµy lµ mét ®éi ngò nh©n viªn biÕt sö dông m¸y tÝnh trùc tiÕp ®­îc h×nh thµnh vµ chi tiªu vÒ CNTT trë thµnh mét phÇn ®­îc chÊp nhËn trong c¸c chi tiªu cña c¸c c¬ quan, c«ng ti. MÆc dÇu ®· cã nh÷ng cè g¾ng cña ch­¬ng tr×nh trong viÖc ®µo t¹o cho mét sè ng­êi l·nh ®¹o vÒ viÖc v¹ch kÕ ho¹ch sö dông vµ qu¶n lÝ dù ¸n CNTT, vÊn ®Ò rÊt c¬ b¶n vÉn ch­a ®­îc gi¶i quyÕt ®óng tÇm møc cña nã: ViÖc n©ng nhËn biÕt vµ tr×nh ®é cña líp ng­êi lao ®éng ngµy nay lªn ngang tÇm nh÷ng tiÕn bé kÜ thuËt vµ c«ng nghÖ míi, ®Ó sö dông h÷u hiÖu c«ng cô vµ ph­¬ng ph¸p lµm viÖc míi.

Mong muèn cña c¸c doanh nghiÖp CNTT vµ cña mét sè cÊp l·nh ®¹o quèc gia lóc b­íc vµo thiªn niªn kØ míi lµ ph¸t triÓn nÒn c«ng nghiÖp phÇn mÒm cña ViÖt Nam ®Ó cã thÓ tham gia vµo thÞ tr­êng phÇn mÒm quèc tÕ. §iÒu nµy ®­îc thÓ hiÖn trong b¶n dù ¸n vÒ ph¸t triÓn c«ng nghiÖp phÇn mÒm ViÖt Nam tõ n¨m 2000 - 2005 ^[6]. Mong muèn nµy chñ yÕu dùa trªn viÖc muèn ph¸t huy kh¶ n¨ng trÝ tuÖ cña ng­êi ViÖt Nam ®Ó x©y dùng mét ngµnh kinh tÕ mòi nhän ®éc lËp, tham gia vµo thÞ tr­êng phÇn mÒm toµn cÇu. §ã lµ mét mong muèn rÊt chÝnh ®¸ng nh­ng ch­a ph¶i lµ toµn diÖn c¸c vÊn ®Ò mµ thùc tÕ ViÖt Nam ®ang yªu cÇu gi¶i quyÕt.
 
 

2. Yªu cÇu hiÖn nay cña ngµnh c«ng nghiÖp phÇn mÒm

Tõ cuèi nh÷ng n¨m 1990, ngµnh c«ng nghiÖp phÇn mÒm thÕ giíi ®· ph¸t triÓn m¹nh theo c¸c xu h­íng quèc tÕ hãa vµ toµn cÇu ho¸ víi viÖc sö dông ngµy cµng t¨ng c¸c c«ng cô vµ kÜ thuËt míi ®Ó t¹o ra nh÷ng s¶n phÈm mang tÝnh tÝch hîp hÖ thèng cao. Yªu cÇu hiÖn nay ®èi víi c¸c s¶n phÈm phÇn mÒm lµ chóng ph¶i mang tÝnh quèc tÕ, tÝnh hÖ thèng vµ b¶o ®¶m ph¸t triÓn l©u dµi ®¸p øng nhu cÇu cña ng­êi dïng. Mèi quan hÖ gi÷a s¶n xuÊt phÇn mÒm vµ dÞch vô phÇn mÒm ®· cã nh÷ng thay ®æi ®¸ng kÓ: phÇn dÞch vô ngµy cµng t¨ng do ®é phøc t¹p ngµy cµng lín cña c¸c s¶n phÈm míi. §iÒu nµy lµm cho ®éi ngò dÞch vô phÇn mÒm ph¶i t¨ng lªn rÊt nhiÒu so víi ®éi ngò s¶n xuÊt phÇn mÒm.

§ång thêi, tæng thÓ tri thøc vÒ kÜ nghÖ phÇn mÒm ®· vµ ®ang trªn ®µ tiÕn triÓn ®Ó trë thµnh mét bé m«n ®éc lËp phôc vô cho mét nghÒ míi: nghÒ kÜ nghÖ phÇn mÒm. §· cã nhiÒu ®Ò nghÞ ph¸t triÓn tæng thÓ tri thøc mµ ng­êi c«ng t¸c trong ngµnh nµy, tøc lµ c¸c kÜ s­ phÇn mÒm, cÇn ph¶i ®­îc ®µo t¹o vµ cÇn biÕt tíi. V× lÏ ®ã, tri thøc cña mét tËp thÓ lµm phÇn mÒm ph¶i bao gåm kh«ng chØ c¸c tri thøc nÒn t¶ng cña ngµnh nµy mµ cßn c¸c tri thøc thùc hµnh, ch¼ng h¹n nh­ c¸ch lµm viÖc theo tæ, viÖc triÓn khai qu¶n lÝ dù ¸n phÇn mÒm, b¶o ®¶m chÊt l­îng, b¶o hµnh b¶o tr× hÖ thèng phÇn mÒm...

C¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn, nÕu muèn b¸n ®­îc s¶n phÈm phÇn mÒm vµ trÝ tuÖ cña m×nh ë thÞ tr­êng quèc tÕ, bªn c¹nh ®éi ngò chuyªn viªn lµm phÇn mÒm giái, cÇn ph¶i cã mét ®éi ngò hïng hËu vÒ tiÕp thÞ vµ b¶o hµnh t¹i nh÷ng thÞ tr­êng lín. §iÒu nµy ®Æt ra nh÷ng yªu cÇu rÊt lín vÒ tr×nh ®é quèc tÕ cña ®éi ngò c¸n bé tham gia vµo c¸c ho¹t ®éng kinh doanh vµ s¶n xuÊt phÇn mÒm. Kh«ng ph¶i chØ cÇn chó ý tíi viÖc n©ng cao tr×nh ®é cña ng­êi s¶n xuÊt phÇn mÒm, mµ c¶ tr×nh ®é cña nh÷ng nhµ c«ng nghÖ, cña ng­êi qu¶n lÝ, tiÕp thÞ vµ hç trî kh¸ch hµng còng ph¶i ®­îc chó träng t­¬ng xøng.

Nhu cÇu sö dông phÇn mÒm trong n­íc còng ®ang ®­îc n©ng cao dÇn lªn vÒ yªu cÇu chÊt l­îng song song víi ®µ tiÕn cña phÇn mÒm trªn thÕ giíi. C¸c c«ng ti CNTT lín th­êng b¸n phÇn mÒm ®i kÌm trong tæng thÓ gi¶i ph¸p nghiÖp vô cho c¶ mét c¬ quan vµ tiÕp ®ã, thùc hiÖn c¸c dÞch vô phÇn mÒm ®Ó gi÷ kh¸ch hµng l©u dµi. Cho nªn yªu cÇu ®èi víi ngµnh c«ng nghiÖp phÇn mÒm lµ ph¶i cã kh¶ n¨ng t×m kiÕm thÞ tr­êng vµ nu«i d­ìng ph¸t triÓn thÞ tr­êng ®ã, kh«ng chØ ë ngoµi n­íc mµ c¶ ë trong n­íc.
 
 

3. T×nh h×nh triÓn khai CNTT ë ViÖt Nam hiÖn t¹i

Nh×n vµo tiÕn tr×nh ph¸t triÓn x· héi hiÖn nay, do t¸c ®éng cña kÜ thuËt c«ng nghÖ, ta thÊy:

HiÖn nay nhiÒu c«ng ti c«ng nghiÖp vµ tæ chøc x· héi ®· c¶m thÊy kh«ng thÓ duy tr× c¸ch lµm viÖc cæ ®iÓn ®­îc n÷a, v× sÏ kh«ng thÝch øng ®­îc víi xu thÕ kinh tÕ tri thøc vµ toµn cÇu cña thêi ®¹i. Hä còng ý thøc ®­îc sù x©m nhËp ngµy cµng m¹nh mÏ cña CNTT vµo mäi mÆt ho¹t ®éng s¶n xuÊt vµ kinh doanh cña m×nh. Nh­ng hä rÊt lóng tóng trong viÖc sö dông c«ng cô m¸y tÝnh trong nghiÖp vô cña m×nh. Cã thÓ nãi ph­¬ng ph¸p lµm viÖc dïng m¸y tÝnh h÷u hiÖu trong c¸c ho¹t ®éng nghiÖp vô lµ vÊn ®Ò lín nhÊt cña mäi tæ chøc, c«ng ti hiÖn nay. VÊn ®Ò nµy tÊt yÕu g¾n liÒn víi vÊn ®Ò t¸i kÜ nghÖ vµ tæ chøc l¹i s¶n xuÊt cho tõng ngµnh s¶n xuÊt, kinh doanh, dÞch vô, qu¶n lÝ, tõ nhá tíi lín, vµ kh«ng ph¶i dÔ dµng thùc hiÖn ®­îc ngay cho mäi tæ chøc. ViÖc t¸i cÊu tróc còng nh­ tæ chøc l¹i s¶n xuÊt cña c¸c c«ng ti hay c¸c tæ chøc bao giê còng lµ nh÷ng vÊn ®Ò rÊt míi mÎ, chóng ta ch­a cã h×nh mÉu chung cho vÊn ®Ò nµy, cho nªn cÇn cã mét ®éi ngò chuyªn viªn giái c¶ vÒ nghiÖp vô lÉn CNTT ®Ó cã thÓ s¸ng t¹o øng dông thµnh c«ng CNTT trong thùc tÕ.

Thùc nghiÖm ®ang ®­îc tiÕn hµnh t¹i nhiÒu n¬i ®Ó ®­a CNTT thµnh ®éng lùc hç trî cho t¸i kÜ nghÖ kinh doanh vµ s¶n xuÊt, nh­ng vÉn cßn nhiÒu h¹n chÕ vµ ch­a cã c©u tr¶ lêi râ rÖt. Tuy nhiªn mét kÕt luËn rót ra tõ thùc nghiÖm nµy lµ t¸i kÜ nghÖ ph¶i ®i ®«i víi viÖc ®µo t¹o ra líp c¸n bé míi am hiÓu vµ biÕt sö dông s¸ng t¹o nh÷ng tiÕn bé míi cña thêi ®¹i. Vµ chõng nµo ViÖt Nam ch­a gi¶i quyÕt ®­îc vÊn ®Ò c¬ b¶n nµy, th× ViÖt Nam ch­a thÓ v­¬n lªn ®­îc mét tr×nh ®é míi vÒ qu¶n lÝ vµ tæ chøc kinh tÕ, x· héi.
 
 

4. Thùc tr¹ng ®éi ngò chuyªn viªn lµm phÇn mÒm ë ViÖt Nam

Víi nh÷ng nç lùc lín, trong nh÷ng n¨m qua Ch­¬ng tr×nh Quèc gia vÒ CNTT ®· ®Çu t­ ph¸t triÓn 7 khoa CNTT chñ chèt t¹i c¸c tr­êng ®¹i häc chÝnh trªn c¶ n­íc. §Õn cuèi n¨m 2000, tÝnh chung vÒ sè l­îng cho tÊt c¶ c¸c kh¶ n¨ng ®µo t¹o th× ViÖt Nam sÏ ®¹t ®­îc chØ tiªu nªu trong Ch­¬ng tr×nh Quèc gia vÒ CNTT (gåm c¸c kÜ s­ tin häc vµ ng­êi tæ chøc triÓn khai còng nh­ vËn hµnh c¸c dù ¸n tin häc ho¸ chñ yÕu - chiÕm h¬n 10% kinh phÝ cña Ch­¬ng tr×nh). Nh­ng vÒ chÊt l­îng, theo nhËn ®Þnh chung, ViÖt Nam ch­a h×nh thµnh ®­îc ®éi ngò chuyªn viªn ®¸p øng yªu cÇu mong muèn cho viÖc tham gia vµo s¶n xuÊt phÇn mÒm v× nhiÒu lÝ do. Tri thøc vÒ kÜ nghÖ phÇn mÒm ch­a ®­îc x©y dùng thµnh gi¸o tr×nh ®Ó d¹y cho sinh viªn. Xu thÕ ®µo t¹o sinh viªn vÉn lµ d¹y lËp tr×nh cæ ®iÓn, víi ng«n ng÷ Pascal lµ träng t©m, sau ®ã cã thªm c¸c ng«n ng÷ lËp tr×nh C vµ C++. Cho ®Õn giê, khi nãi ®Õn ph¸t triÓn phÇn mÒm, t­ duy vÒ lËp tr×nh ®· trë thµnh chñ yÕu kh«ng chØ trong cÊp ®¹i häc mµ cßn ë c¶ cÊp phæ th«ng vµ h×nh thµnh c¸ch hiÓu tin häc chuyªn nghiÖp lµ lËp tr×nh. Mét sè gi¸o tr×nh vÒ ph©n tÝch vµ thiÕt kÕ hÖ thèng ®· ®­îc d¹y trong c¸c ®¹i häc cho sinh viªn n¨m cuèi, nh­ng thiÕu thùc hµnh cô thÓ trong ®iÒu kiÖn dù ¸n phÇn mÒm tÇm cì lín. C¸c ý niÖm vµ ph­¬ng ph¸p mang tÝnh hÖ thèng ch­a cã ®iÒu kiÖn ®Ó thÊm nhuÇn vµ ph¸t huy.

Víi viÖc ®­îc ®µo t¹o nh­ vËy, ng­êi ®­îc ®µo t¹o tõ c¸c ®¹i häc cña ViÖt Nam hiÖn nay ch­a s½n sµng ®¸p øng ®­îc yªu cÇu quèc tÕ vÒ kÜ s­ phÇn mÒm trong c¸c øng dông c«ng nghiÖp. Hä thiÕu nhiÒu ®iÒu kiÖn tiÕp cËn víi nh÷ng vÊn ®Ò míi vµ hiÖn ®¹i cña s¶n xuÊt c«ng nghiÖp phÇn mÒm còng nh­ c¸c kÜ n¨ng thùc hµnh trong viÖc triÓn khai tiÕn tr×nh s¶n xuÊt phÇn mÒm. Nãi riªng, nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan tíi viÖc tæ chøc s¶n xuÊt phÇn mÒm, qu¶n lÝ chÊt l­îng, t×m kiÕm thÞ tr­êng, hç trî kh¸ch hµng ®Òu ch­a cã trong hµnh trang cña sinh viªn tèt nghiÖp vÒ tin häc.

Do ®ã, c¸c doanh nghiÖp khi sö dông ®éi ngò sinh viªn ®· tèt nghiÖp b¾t buéc ph¶i ®µo t¹o thªm ®Ó hä thÝch øng víi ®ßi hái cô thÓ cña lÜnh vùc s¶n xuÊt, kinh doanh. Nh­ng c¸c doanh nghiÖp mét mÆt ph¶i kinh doanh ®Ó tån t¹i, mÆt kh¸c còng ch­a cã ®iÒu kiÖn tiÕp xóc víi c¸c ®ßi hái míi cña CNTT trªn thÕ giíi, nªn nh÷ng ®µo t¹o thªm nµy còng míi chØ ®¸p øng cho nhu cÇu tr­íc m¾t cña doanh nghiÖp chø ch­a ®¸p øng ®­îc yªu cÇu quèc tÕ trong lÜnh vùc nµy. Cã thÓ nãi lµ tæng thÓ tri thøc phÇn mÒm còng ®ang lµ mét thø ®¬n ®Æt hµng cña kh¸ch hµng vµ doanh nghiÖp c«ng nghiÖp phÇn mÒm t¹i ViÖt Nam.

Nh×n vµo thÞ tr­êng phÇn mÒm trong n­íc cã thÓ thÊy râ mét ®iÒu lµ ®· xuÊt hiÖn nh÷ng phÇn mÒm chuyªn dông tèt liªn quan tíi c¸c ®Æc thï tiÕng ViÖt vµ c¸c øng dông qu¶n lÝ lo¹i nhá. §· xuÊt hiÖn nhiÒu c«ng ti CNTT trong n­íc nh»m vµo lÜnh vùc lµm ra c¸c phÇn mÒm nh­ vËy. Nh­ng mét ®iÒu mµ ®a sè c¸c c«ng ti phÇn mÒm ®Òu thõa nhËn lµ hä ch­a thÓ thùc sù cã l·i vµ ph¸t triÓn v÷ng m¹nh nhê chØ vµo c¸c ho¹t ®éng lµm phÇn mÒm, hä vÉn ph¶i tån t¹i dùa trªn nhiÒu viÖc kinh doanh kh¸c. Ngoµi viÖc dÔ thÊy lµ vi ph¹m t¸c quyÒn, sao chÐp tù do phÇn mÒm lµm mÊt ®i lîi nhuËn ®èi víi c¸c s¶n phÈm phÇn mÒm phæ cËp, lÝ do c¬ b¶n h¬n lµ hä ch­a cã mét thÞ tr­êng ®ñ lín, do sù ph¸t triÓn ch­a m¹nh cña nhu cÇu nµy trong x· héi cung nh­ trong chi tiªu cña c¸c c¬ quan vÒ CNTT.

Do thÞ tr­êng phÇn mÒm trong n­íc cßn ch­a ph¸t triÓn, c¸c c«ng ti trong n­íc cã khuynh h­íng mong muèn më réng thÞ tr­êng ra n­íc ngoµi, thùc hiÖn xuÊt khÈu phÇn mÒm cho nh÷ng c«ng viÖc cô thÓ, mang tÝnh bé phËn, lËp tr×nh cô thÓ ®Ó tham gia vµo thÞ tr­êng thÕ giíi. §iÒu nµy thÝch øng víi viÖc lµm gia c«ng, lµm thuª, hay xuÊt khÈu chÊt x¸m trong mét khu«n khæ nhÊt ®Þnh cña c¸c c«ng ti phÇn mÒm quèc tÕ kh¸c, vµ do ®ã ch­a ®¸p øng ®­îc yªu cÇu cña ngµnh c«ng nghiÖp phÇn mÒm cho sù ph¸t triÓn quèc gia. T­ duy lµm ¨n nhá vÉn cßn thÓ hiÖn râ trong khÝa c¹nh nµy.

Cã thÓ thÊy mét thùc tÕ kh¸c trong thÞ tr­êng phÇn mÒm cì lín trong n­íc lµ nhiÒu dù ¸n phÇn mÒm lín trong n­íc, trÞ gi¸ nhiÒu triÖu ®« la (thÝ dô nh­ cña c¸c tæ chøc ng©n hµng, tµi chÝnh), phÇn lín l¹i lät vµo tay c¸c c«ng ti phÇn mÒm n­íc ngoµi thùc hiÖn, c¸c c«ng ti phÇn mÒm trong n­íc hÇu nh­ kh«ng cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh. §iÒu nµy béc lé yÕu kÐm cña tr×nh ®é ph¸t triÓn c¸c phÇn mÒm cã tÝnh hÖ thèng vµ qui m« lín cña lùc l­îng lµm phÇn mÒm trong n­íc. §iÒu nµy còng chøng tá t­ duy lµm ¨n lín kiÓu c«ng nghiÖp ch­a tån t¹i trong c¸c c«ng ti lµm phÇn mÒm cña chóng ta, vµ chóng ta cÇn häc hái nhiÒu h¬n n÷a trong vÊn ®Ò tæ chøc s¶n xuÊt c«ng nghiÖp phÇn mÒm nµy.

ViÖc ®¸p øng cho nhu cÇu phÇn mÒm trong n­íc kh«ng chØ dõng l¹i ë viÖc tho¶ m·n nh÷ng g× mµ ®ßi hái tr­íc m¾t cña thùc tÕ ®ang ®Æt ra, tr¸i l¹i, nã cßn ph¶i mang tÝnh chÊt cña thêi ®¹i, vµ do ®ã c¸c chuÈn mùc phÇn mÒm quèc tÕ cÇn ®­îc tu©n thñ. §iÒu nµy ®­a tíi viÖc ngµnh c«ng nghiÖp phÇn mÒm néi ®Þa cÇn ®­îc ph¸t triÓn mét c¸ch bµi b¶n, qui m«, giµnh ®­îc thÞ tr­êng trong n­íc trong c¸c dù ¸n tÇm cì lín. §ã sÏ lµ s©n tËp tèt cho ®Ó tiÕn tíi ®¸p øng nhu cÇu phÇn mÒm quèc tÕ cho c¸c dù ¸n quèc tÕ. §­¬ng nhiªn c¸c ho¹t ®éng nh­ lµm gia c«ng, lµm thuª, xuÊt khÈu chÊt x¸m cho c¸c c«ng ti phÇn mÒm quèc tÕ, nÕu cã thÓ thùc hiÖn ®­îc ë ®©u, th× còng vÉn lµ nh÷ng ®iÒu nªn lµm vµ tham gia. Tuy nhiªn ®iÒu ®ã kh«ng cã nghÜa lµ toµn bé ngµnh c«ng nghiÖp phÇn mÒm cña chóng ta chØ lµm nh÷ng ®iÒu nh­ vËy.
 
 

5. C«ng nghiÖp phÇn mÒm (software industry)

Mèi quan t©m cña giíi c¸c c«ng ti CNTT vµ mét sè nhµ l·nh ®¹o vÒ CNTT hiÖn t¹i ®ang dån vµo viÖc h×nh thµnh ngµnh c«ng nghiÖp phÇn mÒm cho ViÖt Nam. §­¬ng nhiªn ®©y lµ mét ý ®å tèt vµ lµ mét mong muèn chiÕn l­îc, nh­ng cßn nhiÒu nh©n tè ¶nh h­ëng tíi sù thµnh c«ng cña quyÕt t©m chiÕn l­îc nµy.

C«ng nghiÖp phÇn mÒm bao gåm nhiÒu yÕu tè: vèn, nh©n lùc, tri thøc, tæ chøc, m«i tr­êng, kh¸ch hµng, thÞ tr­êng. C«ng nghiÖp phÇn mÒm sö dông tiÒm n¨ng nh©n lùc cã tri thøc, kÕt hîp víi vèn vµ c¸c tµi nguyªn kh¸c ®Ó chÕ t¹o ra c¸c s¶n phÈm phÇn mÒm ®¸p øng cho nhu cÇu cña x· héi vµ cña quèc tÕ. C«ng viÖc s¶n xuÊt chÕ t¹o nµy ®­îc thùc hiÖn trong c¸c tæ chøc, th­êng lµ c¸c c«ng ti CNTT, vµ trong m«i tr­êng thuËn lîi cho mäi trao ®æi vÒ th«ng tin vµ tri thøc. KÕt qu¶ cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt nµy lµ nh÷ng s¶n phÈm phÇn mÒm riªng lÎ hay trän gãi, hay c¸c hÖ thèng øng dông ®¸p øng yªu cÇu cña kh¸ch hµng.

Vèn dµnh cho sù ph¸t triÓn c«ng nghiÖp phÇn mÒm lµ vèn cña c¸c tæ chøc kinh tÕ, vèn c¸ nh©n, hay vèn ®Çu t­ ban ®Çu cña nhµ n­íc ®Ó gióp t¹o m«i tr­êng thuËn lîi.

Nh©n lùc tham gia vµo ngµnh c«ng nghiÖp phÇn mÒm lµ nh÷ng chuyªn viªn tham gia c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt phÇn mÒm trùc tiÕp, c¸c nh©n viªn dÞch vô vµ tiÕp thÞ, nh÷ng ng­êi qu¶n lÝ c¸c cÊp cho tiÕn tr×nh ph¸t triÓn phÇn mÒm.

Tri thøc ®ßi hái trong lÜnh vùc míi mÎ nµy lµ c¸c tri thøc vÒ kÜ nghÖ phÇn mÒm, tri thøc vÒ tin häc nãi chung vµ tri thøc vÒ nh÷ng ®Æc thï cña tõng ngµnh øng dông.

Tæ chøc ë ®©y nãi tíi viÖc kÕt hîp c¸c nh©n viªn trong lÜnh vùc nµy trong nh÷ng c«ng ti lµm phÇn mÒm vµ dÞch vô m¹nh, cã uy tÝn, ®Ó thùc hiÖn c¸c chøc n¨ng s¶n xuÊt vµ hç trî sö dông s¶n phÈm phÇn mÒm.

M«i tr­êng cho c«ng nghiÖp phÇn mÒm nãi tíi c¸c ®iÒu kiÖn vÒ trô së, nhµ cöa, trang thiÕt bÞ tÝnh to¸n, dÞch vô viÔn th«ng, c¸c qui ®Þnh vÒ luËt ph¸p, thuÕ kho¸ vµ b¶n quyÒn thuËn tiªn cho s¶n xuÊt vµ dÞch vô ph¸t triÓn.

Kh¸ch hµng lµ mét nh©n tè quan träng thóc ®Èy sù ph¸t triÓn cña ngµnh c«ng nghiÖp nµy. Kh¸ch hµng trong n­íc cÇn ®­îc huÊn luyÖn vµ ®µo t¹o kh«ng nh÷ng biÕt vÒ nh÷ng c«ng cô míi, s¶n phÈm phÇn mÒm, s¶n phÈm CNTT míi mµ cßn ph¶i am hiÓu nghiÖp vô cña m×nh ®Ó cã thÓ ®Ò ra yªu cÇu cho ngµnh c«ng nghiÖp nµy ®¸p øng.

VÊn ®Ò x©y dùng vµ ph¸t triÓn mét thÞ tr­êng m¹nh cho c¸c s¶n phÈm phÇn mÒm lµ ®iÒu kiÖn rÊt c¬ b¶n cho viÖc ph¸t triÓn cña lùc l­îng lµm phÇn mÒm. ThÞ tr­êng nµy bao gåm c¶ thÞ tr­êng trong n­íc vµ ngoµi n­íc. ThÞ tr­êng trong n­íc sÏ lµ c¬ së vµ nÒn t¶ng ®Ó gãp phÇn n©ng cao hiÖu suÊt cña c¸c ngµnh kinh tÕ kh¸c, mÆt kh¸c lµ ®éng lùc cho chÝnh ngµnh c«ng nghiÖp nµy ph¸t triÓn. ThÞ tr­êng nµy phô thuéc vµo viÖc ®Çu t­ cho nhu cÇu CNTT cña tÊt c¶ c¸c tæ chøc hµnh chÝnh, kinh tÕ, x· héi. ThÞ tr­êng ngoµi n­íc phô thuéc vµo viÖc tiÕp cËn vµ khai th¸c ®­îc tíi ®©u trªn thÞ tr­êng phÇn mÒm thÕ giíi.

Nh­ vËy ®Ó ph¸t triÓn ®­îc nÒn c«ng nghiÖp phÇn mÒm cÇn tho¶ m·n mét sè tiÒn ®Ò:

6. KÜ thuËt - C«ng nghÖ - KÜ nghÖ - C«ng nghiÖp phÇn mÒm

§Ó cã tÝnh hÖ thèng trong qu¸ tr×nh xem xÐt vÊn ®Ò liªn quan tíi phÇn mÒm, cÇn ph©n biÖt vÒ quan niÖm mét sè thuËt ng÷ vµ kh¸i niÖm chung: c«ng nghiÖp phÇn mÒm, kÜ nghÖ phÇn mÒm, c«ng nghÖ phÇn mÒm, vµ kÜ thuËt.

KÜ thuËt (technique) cã nghÜa hÑp nhÊt chØ ra mét c¸ch thøc tiÕn hµnh mét c«ng viÖc nµo ®ã - kÜ thuËt phÇn mÒm bao gåm c¸c kÜ thuËt nh­ kÜ thuËt viÕt hÖ ®iÒu hµnh, kÜ thuËt lµm ch­¬ng tr×nh ®iÒu khiÓn v.v.

C«ng nghÖ (technology), ®­îc hiÓu (theo ®óng nguyªn nghÜa cña hai tiÕp vÜ ng÷ ..ogy vµ ..ique) nh­ mét tËp hîp c¸c kÜ thuËt dïng trong mét ngµnh nµo ®ã, cã mét c¬ së khoa häc thèng nhÊt. C«ng nghÖ phÇn mÒm ®­îc hiÓu gåm nhiÒu lo¹i c«ng nghÖ t¹o ra phÇn mÒm kh¸c nhau, mçi c«ng nghÖ cã thÓ cã nhiÒu kÜ thuËt lµm ch­¬ng tr×nh kh¸c nhau. Nãi riªng c«ng nghÖ th«ng tin gåm mét sè vÊn ®Ò cña c«ng nghÖ ®iÖn tö, c«ng nghÖ viÔn th«ng, c«ng nghÖ phÇn mÒm... ®­îc g¾n víi nhau qua c¸c chuÈn vµ ®­îc con ng­êi am hiÓu nh÷ng c«ng nghÖ ®ã sö dông.

KÜ nghÖ (engineering) lµ viÖc sö dông phèi hîp c¸c c«ng nghÖ cÇn thiÕt ®Ó s¶n xuÊt ra c¸c s¶n phÈm cña mét ngµnh nµo ®ã (nguyªn nghÜa tõ kÜ nghÖ c¬ khÝ, engine lµ mét c¸i m¸y).

Cuèi cïng c«ng nghiÖp (industry) lµ ch÷ bao trïm c¶ mét ngµnh lín, trong ®ã bªn c¹nh yÕu tè kÜ nghÖ cßn cã thªm nh÷ng khÝa c¹nh kinh tÕ, tµi chÝnh, tæ chøc x· héi v.v. Ch¼ng h¹n trong c«ng nghiÖp xe h¬i, kÜ nghÖ (s¶n xuÊt) - s¶n xuÊt ®Ó trong ngoÆc v× kÜ nghÖ lµ ®· hµm ý s¶n xuÊt råi - xe h¬i sö dông ®Õn c¶ c¸c kÜ thuËt ®óc, hµn ... cña c«ng nghÖ c¬ khÝ ®Õn kÜ thuËt lµm lèp xe cña c«ng nghÖ cao su ...

Nh­ng trong C«ng nghiÖp phÇn mÒm th× kÜ nghÖ víi c«ng nghÖ kh«ng kh¸c nhau mÊy, v× kÜ nghÖ phÇm mÒm kh«ng dïng ®Õn c¸c kÜ thuËt g× kh¸c h¬n lµ kÜ thuËt cña c«ng nghÖ phÇn mÒm. C¸i kh¸c lµ c¸ch nh×n, c¸ch nh×n kÜ nghÖ bao trïm h¬n, nh­ tµi liÖu SWEBOK ^[1] cho thÊy. KhÝa c¹nh c«ng nghÖ th­êng lµ c¸ch thøc kÜ thuËt ®Ó t¹o ra nh÷ng s¶n phÈm cô thÓ (cã thÓ xem nh­ ®ã lµ ®Þnh nghÜa cña phÇn nÒn t¶ng tin häc - computing fundamentals - trong tµi liÖu vÒ tæng thÓ tri thøc vÒ kÜ nghÖ phÇn mÒm SWEBOK) ®· vµ ®ang ®­îc d¹y t¹i c¸c ®¹i häc, cßn c¸c khÝa c¹nh kh¸c cña kÜ nghÖ phÇn mÒm, cho ®Õn b©y giê vÉn lµ dïng c¸c xemina ng¾n ngµy ®Ó bæ sung vµ dïng "viÖc huÊn luyÖn trong c«ng viÖc" lµ chñ yÕu, nãi tíi viÖc thùc hµnh c¸c tiÕn tr×nh s¶n xuÊt phÇn mÒm theo qui t¾c, kØ luËt vµ bµi b¶n.

Víi sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña CNTT, ngµy nay ng­êi ta ®· gÇn nh­ ®i tíi thèng nhÊt vÒ viÖc h×nh thµnh mét bé m«n míi lµ kÜ nghÖ phÇn mÒm (software engineering) víi nh÷ng ®Æc tr­ng cña mét nghÒ chuyªn nghiÖp. KÜ nghÖ phÇn mÒm ®uîc hiÓu lµ c¸c tiÕn tr×nh cã kØ luËt vµ ®Þnh l­îng ®Ó ph¸t triÓn, vËn hµnh vµ b¶o tr× c¸c hÖ thèng sö dông nhiÒu tíi phÇn mÒm. KÜ nghÖ phÇn mÒm tËp trung vµo c«ng nghÖ phÇn mÒm, c¸c tiÕn tr×nh, c¸ch ®o, hiÖu suÊt, tÝnh ®óng h¹n vµ chÊt l­îng cña phÇn mÒm. KÜ nghÖ phÇn mÒm gåm phÇn tri thøc nÒn t¶ng, tøc lµ c«ng nghÖ phÇn mÒm, vµ phÇn tri thøc thùc hµnh, tøc lµ nh÷ng tri thøc nh»m vµo c¸c khÝa c¹nh qu¶n lÝ, b¶o ®¶m chÊt l­îng...
 
 

7. §µo t¹o nguån nh©n lùc CNTT

§Ó tËn dông d­îc nh÷ng thµnh tùu khoa häc c«ng nghÖ cña thÕ giíi ®­îc cô thÓ ho¸ trong c¸c m¸y tÝnh vµ m¹ng l­íi hiÖn ®¹i, tÊt c¶ c¸c c¬ quan ®Òu cÇn cã c¸n bé chñ chèt am hiÓu vÒ nghiÖp vô cña m×nh vµ biÕt sö dông h÷u hiÖu CNTT trong nghiÖp vô ®ã. Hä míi lµ nh÷ng ng­êi cã kh¶ n¨ng quyÕt ®Þnh viÖc sö dông ng©n s¸ch cho ph¸t triÓn tæ chøc nãi chung, sö dông CNTT nãi riªng trong néi bé c¬ quan, chø kh«ng ph¶i lµ ®éi ngò nh©n viªn chØ biÕt dïng CNTT cô thÓ. VÊn ®Ò c¬ b¶n lµ lµm sao t¹o ra ®­îc ®éi ngò c¸n bé víi yªu cÇu vÒ tr×nh ®é nh­ vËy trong mäi tæ chøc kinh tÕ vµ x· héi. ViÖc ®µo t¹o cho hä kh«ng ph¶i nh»m vµo viÖc dËy sö dông m¸y tÝnh cô thÓ mµ ph¶i lµm cho hä cã con m¾t hÖ thèng ®Ó tÝch hîp h÷u hiÖu CNTT vµo nghiÖp vô cña riªng m×nh. ThÞ tr­êng CNTT trong n­íc còng chØ ph¸t triÓn ®­îc mét c¸ch v÷ng ch¾c trªn c¬ së cã nh÷ng kh¸ch hµng CNTT kiÓu nµy phæ biÕn ë kh¾p n¬i. Nh­ng còng ph¶i thÊy r»ng ®Ó cã ®­îc ®éi ngò nµy, cÇn ph¶i mÊt nhiÒu n¨m ®µo t¹o huÊn luyÖn mét líp ng­êi míi.

MÆt kh¸c, nh©n lùc trong CNTT còng cßn bao hµm c¶ nh÷ng ng­êi ho¹t ®éng trong lÜnh vùc c«ng nghiÖp CNTT, nãi riªng lµ c«ng nghiÖp phÇn mÒm, tõ nh÷ng ng­êi trùc tiÕp tham gia c¸c nhãm, tæ, dù ¸n ph¸t triÓn phÇn mÒm (c¸c kÜ s­ thùc hµnh) cho tíi nh÷ng ng­êi lµm c«ng t¸c qu¶n lÝ viÖc ph¸t triÓn phÇn mÒm, nh÷ng ng­êi lµm c«ng t¸c tiÕp thÞ vµ b¶o hµnh, hç trî s¶n phÈm, nh÷ng ng­êi lµm dÞch vô sau khi bµn giao s¶n phÈm... Cho tíi nay, ®a phÇn nh÷ng ng­êi nµy ®Òu tham gia c¸c c«ng ti CNTT hoÆc c¸c c¬ së nghiªn cøu chuyªn m«n vÒ CNTT. TÊt c¶ nh÷ng ng­êi trong ®éi ngò nµy cÇn cã nh÷ng tri thøc vµ hiÓu biÕt tèi thiÕu ë tÇm møc quèc tÕ th× míi cã thÓ tham gia h÷u hiÖu vµo viÖc chÕ t¹o s¶n phÈm ®¸p øng cho thÞ tr­êng quèc tÕ vµ trong n­íc. Nh­ vËy cã thÓ thÊy cã ba lo¹i chuyªn viªn cÇn ®­îc ®µo t¹o víi tr×nh ®é quèc tÕ ®Ó phôc vô cho s¶n xuÊt phÇn mÒm: chuyªn viªn kÜ thuËt, chuyªn viªn qu¶n lÝ, chuyªn viªn tiÕp thÞ vµ dÞch vô.

ViÖc ®µo t¹o lùc l­îng nh©n viªn sö dông CNTT th«ng th­êng kh«ng ®­îc ®Ò cËp tíi ë ®©y, v× ®iÒu ®ã vÉn ®­îc thùc hiÖn trong x· héi vµ vÉn ph¸t triÓn theo nhu cÇu cña nÒn kinh tÕ. C¸c tæ chøc ®µo t¹o hiÖn nay vÒ CNTT hoµn toµn cã kh¶ n¨ng ®¸p øng cho nh÷ng nhu cÇu nµy.

Tãm l¹i, lùc l­îng lao ®éng s¶n xuÊt ra phÇn mÒm thùc sù chØ lµ mét phÇn nhá so víi lùc l­îng sö dông CNTT, c¶ vÒ sè l­îng còng nh­ vÒ t¸c ®éng víi toµn bé nÒn kinh tÕ. VÊn ®Ò ®Æt ra cho viÖc ph¸t triÓn nguån nh©n lùc CNTT ë ViÖt Nam nh­ vËy sÏ ph¶i bao gåm c¸c m¶ng chÝnh:

8. §µo t¹o ng­êi sö dông CNTT tr×nh ®é cao

Nh­ ®· tr×nh bÇy ë trªn, hai nhãm ng­êi s¶n xuÊt ra c«ng cô vµ sö dông c«ng cô lµ hai ®èi t¸c lu«n ®i kÌm víi nhau ®Ó thóc ®Èy viÖc cã nh÷ng c«ng cô tèt h¬n phæ cËp trong toµn x· héi. NÕu kh«ng cã nhãm ng­êi mong muèn sö dông m¸y tÝnh vµ phÇn mÒm trong c«ng viÖc cña hä th× nhãm ng­êi lµm ra phÇn mÒm kh«ng thÓ tån t¹i ®­îc. Vµ nhãm ng­êi sö dông CNTT, nÕu kh«ng ®­îc huÊn luyÖn vµ ®µo t¹o ®Ó cã tr×nh ®é cao, kh«ng biÕt dïng nh÷ng thµnh tùu míi nhÊt cña CNTT, th× kh«ng thÓ ®­a ra ®­îc yªu cÇu cho nh÷ng ng­êi lµm kÜ thuËt CNTT ®¸p øng. Khi ®ã tr×nh ®é chung cña x· héi sÏ bÞ k×m h·m t¹i mét ®iÓm nµo ®ã.

Do vËy, ngoµi viÖc ®éi ngò ng­êi sö dông CNTT tr×nh ®é cao nµy lµ rÊt quan träng cho viÖc n©ng chÊt l­îng nghiÖp vô vµ qu¶n lÝ cña mäi tæ chøc lªn mét tÇm møc míi, th× ®éi ngò nµy còng lµ ®èi träng ®Ó thóc ®Èy cã ®­îc ®éi ngò ng­êi lµm CNTT, lµm phÇn mÒm chuyªn nghiÖp ph¸t triÓn. Cho tíi nay, ch­a cã nh÷ng tr­êng líp ®µo t¹o cho nh÷ng ng­êi nµy. HÇu hÕt c¸c chuyªn viªn hiÖn nay gi÷ tr¸ch nhiÖm x©y dùng vµ ph¸t triÓn hÖ thèng CNTT trong c¸c c¬ quan ®Òu hoÆc lµ c¸c chuyªn viªn nghiÖp vô tù häc thªm vÒ CNTT, hoÆc lµ c¸c chuyªn viªn vÒ CNTT tù t×m hiÓu thªm vÒ c¸c vÊn ®Ò nghiÖp vô. Do ®ã cã mét nhu cÇu rÊt lín lµ trang bÞ cho ®éi ngò c¸c chuyªn viªn nµy nh÷ng tri thøc cÇn thiÕt c¶ vÒ CNTT lÉn nghiÖp vô chung nh­ qu¶n lÝ, t¸i kÜ nghÖ kinh doanh, tæ chøc...

§Ó thóc ®Èy viÖc qui ho¹ch ho¸ vµ ®µo t¹o ®éi ngò chuyªn viªn nµy, cÇn thiÕt ph¶i cã c¸c qui ®Þnh vÒ mét sè ng¹ch c«ng chøc liªn quan tíi hÖ thèng tin vµ CNTT, t­¬ng øng víi chøc vô CIO (Chief Information Officer) vµ c¸c chøc vô liªn quan cã t¹i nhiÒu n­íc kh¸c. C¸c yªu cÇu vÒ phÈm chÊt vµ n¨ng lùc cïng tr×nh ®é tri thøc vµ hiÓu biÕt liªn quan ph¶i ®­îc x¸c ®Þnh râ.

MÆt kh¸c, cÇn ph¸t triÓn mét sè tr­êng líp ®µo t¹o cho nguån nh©n lùc nµy, ®i kÌm víi viÖc x©y dùng hÖ thèng gi¸o tr×nh hiÖn ®¹i. Trong khi ch­a cã hÖ thèng ®µo t¹o chÝnh qui, cã thÓ khuyÕn khÝch mét sè c«ng ti h×nh thµnh c¸c trung t©m ®µo t¹o n©ng cao ®¸p øng cho nhu cÇu nµy. CÇn ph¶i thÊy mét ®iÒu lµ chõng nµo ng­êi tiªu dïng cßn ch­a cã yªu cÇu cao vÒ s¶n phÈm cÇn cho m×nh th× ng­êi cung øng còng kh«ng véi vµng g× tù buéc m×nh ph¶i tu©n thñ c¸c qui ®Þnh ngÆt nghÌo cho s¶n phÈm cña m×nh. Vµ bao giê còng vËy, nÕu ch­a cã sù ph¸t triÓn cña nhu cÇu th× nh÷ng ng­êi cung øng s¶n phÈm cho nhu cÇu ®ã kh«ng thÓ tån t¹i ®­îc. ViÖc h×nh thµnh líp ng­êi míi víi nhu cÇu míi vÒ sö dông CNTT lµ ®iÒu kiÖn thóc ®Èy cho sù ph¸t triÓn cña chÝnh ngµnh CNTT.

ViÖc ®µo t¹o chuyªn viªn sö dông CNTT tr×nh ®é cao nµy cÇn g¾n liÒn víi c¸c dù ¸n thay ®æi c¸ch qu¶n lÝ, t¸i kÜ nghÖ vµ t¸i cÊu tróc l¹i c¸c tæ chøc ®Ó thùc sù ph¸t huy ®­îc t¸c dông cña CNTT. §éi ngò nµy sÏ chÝnh lµ nh÷ng ng­êi kiÓm tra, ®¸nh gi¸ vµ ®Þnh h­íng cho viÖc ph¸t triÓn c¸c øng dông CNTT nãi riªng, sù ph¸t triÓn cña c«ng nghiÖp phÇn mÒm trong n­íc nãi chung, sù ph¸t triÓn cña lùc l­îng chuyªn viªn lµm phÇn mÒm. Do vËy viÖc h×nh thµnh c¸ch lµm viÖc bµi b¶n, víi yªu cÇu cã t­ liÖu ®Çy ®ñ cho tõng b­íc triÓn khai c«ng viÖc lµ mét yªu cÇu lín víi ®éi ngò chuyªn viªn nghiÖp vô.

Tµi liÖu tham kh¶o trong lÜnh vùc nµy lµ rÊt cÇn thiÕt ®Ó gióp cho nhiÒu ng­êi cã kh¶ n¨ng tiÕp cËn tíi khèi l­îng tri thøc míi, vèn ch­a cã s½n trong c¸c tr­êng d¹i häc. Néi dung chÝnh cho viÖc ®µo t¹o c¸c chuyªn viªn thuéc lo¹i nµy bao gåm c¸c vÊn ®Ò tæng quan vÒ ph­¬ng ph¸p luËn hÖ thèng, ph©n tÝch vµ m« t¶ hÖ thèng nghiÖp vô, sù ph¸t triÓn vµ øng dông cña CNTT, c¸c vÊn ®Ò vÒ t¸i kÜ nghÖ kinh doanh vµ t¸i cÊu tróc tæ chøc, c¸c vÊn ®Ò vÒ qu¶n lÝ con ng­êi, kÜ thuËt, dù ¸n trªn nÒn t¶ng øng dông CNTT...
 
 

9. §µo t¹o chuyªn viªn kÜ nghÖ phÇn mÒm

§µo t¹o chuyªn viªn kÜ nghÖ phÇn mÒm vÉn lµ mét trong nh÷ng mèi quan t©m chÝnh hiÖn nay cña nhiÒu c«ng ti CNTT vµ cña nhµ n­íc. ViÖc ®µo t¹o nµy hiÖn nay n»m trong ph¹m vi ®µo t¹o nghÒ nghiÖp chuyªn s©u, vèn ch­a cã trong c¸c ch­¬ng tr×nh ®µo t¹o ë ®¹i häc trong n­íc. ViÖc ®µo t¹o nµy còng cÇn g¾n liÒn víi c¸c ho¹t ®éng thùc tÕ x©y dùng vµ ph¸t triÓn phÇn mÒm ®¸p øng yªu cÇu cña nÒn kinh tÕ vµ x· héi.

Do viÖc ch­a cã s½n hÖ thèng ®µo t¹o chuyªn nghiÖp vÒ kÜ nghÖ phÇn mÒm nµy cho nªn cÇn cã nh÷ng ®Çu t­ vµ biÖn ph¸p tæ chøc thÝch ®¸ng cña nhµ n­íc ®Ó hç trî cho sù ph¸t triÓn chung. §¹i ®a sè c¸c tri thøc trong lÜnh vùc nµy cÇn ®­îc nhËp khÈu tõ c¸c trung t©m kÜ nghÖ phÇn mÒm trªn thÕ giíi, víi nh÷ng söa ®æi thÝch ®¸ng cho phï hîp hoµn c¶nh ViÖt Nam. Nãi chung chóng ta cÇn x©y dùng tõ ®Çu hÖ thèng gi¸o tr×nh, bµi gi¶ng cho tíi c¸c bµi tËp lín, c¸c dù ¸n mÉu dµnh cho viÖc huÊn luyÖn. Trong thêi gian ®Çu cÇn ph¶i mêi mét sè chuyªn gia quèc tÕ vÒ kÜ nghÖ phÇn mÒm ®Ó gi¶ng d¹y c¸c gi¸o tr×nh c¬ b¶n cho ®éi ngò gi¸o viªn míi.

VÊn ®Ò ®Æt ra lµ ®µo t¹o ngay mét sè l­îng lín c¸c chuyªn viªn kÜ nghÖ phÇn mÒm th× Ých lîi sÏ nh­ thÕ nµo víi nÒn kinh tÕ nãi chung? Khi mµ nÒn kinh tÕ cßn ch­a ®ñ søc më ra nhiÒu c¬ héi nghÒ nghiÖp cho nh÷ng ng­êi cã tay nghÒ kh¸, th× lùc l­îng lao ®éng nµy b¾t buéc ph¶i kiÕm viÖc ë c¸c thÞ tr­êng kh¸c, lµm viÖc cho c¸c c«ng ti n­íc ngoµi... Nãi c¸ch kh¸c, ®ã lµ vÊn ®Ò xuÊt khÈu chÊt x¸m mµ nhiÒu ng­êi vÉn hay ®Ò cËp tíi. §iÒu nµy cã nghÜa lµ mÊt nhiÒu c«ng søc ®µo t¹o ra c¸c chuyªn viªn tr×nh ®é cao, nh­ng c¸c chuyªn viªn nµy l¹i phôc vô cho mét m«i tr­êng, mét quèc gia hoµn toµn kh¸c vµ tr­íc m¾t ch­a gióp Ých g× cho sù ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ néi ®Þa. NÕu chóng ta chÊp nhËn vÊn ®Ò nµy ®Ó cã thÓ tr«ng ®îi trong t­¬ng lai, khi mµ nh÷ng ng­êi ®ã cã thÓ quay vÒ víi mét nÒn kinh tÕ trong n­íc ®ñ ®iÒu kiÖn h¬n, th× ph¶i chÊp nhËn viÖc xuÊt khÈu chÊt x¸m ®ã xem nh­ mét chñ tr­¬ng cã suy tÝnh. Nh­ng nh­ vËy th× viÖc ®µo t¹o, muèn cã h÷u Ých cho sù ph¸t triÓn néi lùc trong n­íc ®Ó ®Èy nÒn kinh tÕ lªn, kh«ng thÓ chØ giíi h¹n trong ph¹m vi ®µo t¹o c¸c chuyªn viªn vÒ kÜ nghÖ phÇn mÒm, mµ døt kho¸t ph¶i trï tÝnh chu ®¸o cho viÖc ®µo t¹o ng­êi dïng cao cÊp trong n­íc.

ViÖc lùa chän ®éi ngò gi¸o viªn cho hÖ thèng ®µo t¹o kÜ nghÖ phÇn mÒm nµy lµ ®iÒu rÊt quan träng vµ cÇn thiÕt cho c¸c b­íc ph¸t triÓn tiÕp. ViÖc tuyÓn chän häc viªn tiÕp cho c¸c trung t©m ®µo t¹o nµy sÏ tuú thuéc vµo møc ®é nhu cÇu cña c¸c c«ng ti CNTT nãi chung, sù ph¸t triÓn cña thÞ tr­êng phÇn mÒm nãi riªng.

Mét m«i tr­êng phæ biÕn tri thøc míi vµ hiÖn ®¹i vÒ kÜ nghÖ phÇn mÒm lµ cÇn thiÕt ph¶i ®­îc t¹o ra. T×nh tr¹ng thiÕu thèn s¸ch b¸o trong tiÕng ViÖt vÒ nh÷ng lÜnh vùc tri thøc míi nµy lµ h¹n chÕ nghiªm träng cho viÖc phæ biÕn vÒ kÜ nghÖ phÇn mÒm.

VÒ néi dung cô thÓ cho viÖc ®µo t¹o chuyªn viªn vÒ kÜ nghÖ phÇn mÒm, cã thÓ tham kh¶o tµi liÖu vÒ tæng thÓ tri thøc kÜ nghÖ phÇn mÒm [SWEBOK]. Tæng thÓ tri thøc kÜ nghÖ phÇn mÒm lµ nh÷ng tri thøc cÇn thiÕt mµ mét ng­êi cÇn ph¶i biÕt ®­îc ®Ó cã thÓ hµnh nghÒ nh­ mét kÜ s­ phÇn mÒm trong ngµnh kÜ nghÖ nµy. KÜ nghÖ phÇn mÒm bao gåm c¸c ph¹m trï tri thøc:

10. KÕt luËn

Tõ nh÷ng xem xÐt ë trªn, mét ®iÒu cÇn nhÊn m¹nh lµ trong khi dån nç lùc chÝnh ®Ó h×nh thµnh ®éi ngò chuyªn viªn tham gia vµo ngµnh c«ng nghiÖp phÇn mÒm, vÉn ph¶i dµnh nç lùc cho viÖc h×nh thµnh ®éi ngò ng­êi sö dông cao cÊp ë c¸c c«ng ti, c¬ quan. Néi lùc cña c¸c ngµnh kinh tÕ trong n­íc thùc sù chØ ®­îc n©ng lªn khi nh÷ng con ng­êi trong mäi c¬ quan ®Òu ®­îc trang bÞ ®ñ tri thøc vÒ øng dông cña CNTT trong nghiÖp vô cña m×nh. NÕu thiÕu yÕu tè nµy th× cho dï chóng ta cã ®µo t¹o ra ®­îc nhiÒu ng­êi lµm phÇn mÒm rÊt giái, ®µ tiÕn cña c¶ nÒn kinh tÕ nãi chung vÉn chËm, vµ nh÷ng chuyªn viªn thuéc lo¹i nµy ch­a thÓ cã nh÷ng ®ãng gãp tÝch cùc hiÖn thêi.
 

Tµi liÖu tham kh¶o