LiÌge, ngµy 6 th¸ng 6 n¨m 2000

Th­ göi anh Nhµn vµ Ban Tæ Chøc Héi Th¶o HÌ 2000

C¸c b¹n rÊt th©n,

Tr­íc nhÊt thµnh thËt phôc c¸c b¹n can ®¶m ®øng ra tæ chøc Héi th¶o lÇn n÷a vµ xin chóc c¸c b¹n nhiÒu thµnh c«ng, thµnh c«ng tèt ®Ñp vµ lín.

Mét th¸ng trø¬c ngµy, t«I kh«ng xin c¸c b¹n ®­a bµi trÓ, chØ xin lçi kh«ng sang N÷u ¦íc ®­îc mÆc dï cã mét sè ®iÒu muèn gãp ý cïng Héi th¶o.

Thay vµo ®ã, xin phÐp c¸c b¹n bµy tá vµi t©m sù vÒ tuyÓn sinh, mét trong hai ®Ò tµI cña Héi th¶o n¨m nay.

T©m sù cña t«I lµ t©m sù cña mét nhµ gi¸o, nhiÒu n·m ®¶m tr¸ch ë §¹I häc L×Ìge vÒ ph­¬ng ph¸p s­ ph¹m cña khoa häc x· héi - didactique des sciences sociales - vµ chuyªn khoa vÒ sociologie de l'Ðducation. Céng vµo ®ã lµ mét sè suy nghÜ triÕt lÝ vÒ quyÒn cña häc trß, vÒ vai trß vµ sø mÖnh cña häc ®­êng,..

TuyÓn sinh lµ mét vÊn ®Ò trong ng¾n h¹n, cÊp thêi, v× cßn thiÕu chç cho sinh viªn v× n­íc ta cßn nghÌo. TuyÓn sinh c¸ch nµo, tiªu chuÈn nµo, t«I mï tÞch vµ t«I gÇn nh­ tõ chèi kh«ng nghiªn cøu vÒ vÊn ®Ò ®ã : ®ã lµ mét chuyÖn ®i ng­îc l¹i vai trß cña häc ®­êng : tr­êng häc kh«ng ph¶I lµ n¬I lùa chän hay g¹n läc- sÐlection - mµ lµ n¬i gióp cho sinh viªn thùc hiÖn sù lùa chän cña riªng m×nh vÒ m«n häc, vÒ ngµnh nghÒ phï hîp víi së tr­êng, víi ý nguyÖn c¸ nh©n. Bµy cho trong n­íc c¸ch tuyÓn sinh tøc lµ chÊp nhËn hiÖn t¹i nh­ tr­êng c÷u. Chóng ta kh«ng cã quyÒn ®ã, ph¶i nh¶y vät, ph¶i ®i hîp víi trµo l­u.

N­íc ta cßn nghÌo, ®ång ý, nh­ng xin ­u tiªn cho gi¸o dôc t¹i v× nÕu kh«ng lµ c¸I vßng lÉn quÉn : nghÌo, tr­êng thiÕu nªn ph¶i tuyÓn sinh. TuyÓn sinh nªn kh«ng ch¾c chØ g¹n ®­îc "g¹o céi" mµ nhiÒu khi bãp chÕt nhiÒu Mozart trong trøng thµnh ra chuyªn viªn chuyªn ngµnh chuyªn nghÒ kh«ng ch¾c giái råi kÐo dµi chËm tiÕn,.. Bªn ch©u ¢u cã mét khÈu hiÖu : "nÕu xem tr­êng häc ®¨c qu¸ th× cø thö mï dèt ®i" - si l'enseignement est trop cher, essayons l'ignorance -

VÒ phÝa häc trß, muèn giái ngµnh nghÒ th× ph¶I häc cùc. §Ó cã søc chÞu ®ùng häc cùc th× ph¶I cã ®éng c¬ th«i thóc ham muèn - motivation - Muèn thÕ, chän ngµnh nghÒ ph¶I lµ mét sù lùa chän cña sinh viªn ®Ó chóng tù mang tr¸ch nhiÖm mµ hµnh ®éng. V­íng c¸i thñ tôc tuyÓn sinh vµo thµnh mét sè ng­êi häc tñ, häc g¹o, häc tõ ch­¬ng. MÊt ®i mét chç cho chuyªn m«n, cho tù lµm chñ, cho tr¸ch nhiÖm.

¥ BØ, Y khoa cã h¹n chÕ numerus clausus. Nh÷ng ng­êi häc ra tr­êng trong chÕ ®é ®ã ch­a ch¾c lµ nh÷ng b¸c sÜ giái, yªu bÖnh nh©n vµ yªu nghÒ. Vµ ng­îc l¹i, nh÷ng ng­êi bÞ g¹n bá kh«ng ph¶I lµ nh÷ng ng­êi kh«ng cã kh¶ n¨ng.

Thi tuyÓn vµo tr­êng lµ "®o" kh¶ n¨ng sinh viªn theo mét vµi tiªu chuÈn cña häc tr×nh qu¸ khø vµo mét thêi ®iÓm nhÊt ®Þnh. Kh¶ n¨ng ®ã nhiÒu khi kh«ng cã liªn hÖ g× tíi kh¶ n¨ng hÊp thô hay kh¶ n¨ng ngµnh nghÒ sau nµy. Nh©n sinh cã qu¸ tr×nh thay ®æi vµ tiÕn hãa ! Chinh v× vËy mµ tuyÓn sinh nhiÒu khi lo¹i bá nh©n tµI !

§ã lµ ch­a kÓ nh÷ng hËu qu¶ kh¸c cña tuyÓn sinh : g©y bÊt b×nh ®½ng giöa ng­êi nghÌo vµ ng­êi giµu, giöa d©n thµnh phè vµ d©n vïng hÎo l¸nh ; lµm sinh ra nhiÒu sinh ho¹t, m¸nh líi, thñ ®äan ®Ó ®Ëu vµo tr­êng hoÆc ®Ó ®Ëu ra tr­êng mµ quªn c¶ t×nh b¹n ®ång song, dÔ g©y mÇm cho mét thø v¨n ho¸ chËm tiÕn ,..

TuyÓn sinh kh«ng chØ lµ tiªu cùc nh­ng ph¶I lµm sao mét ngµy gÇn tÊt c¶ mäi c«ng d©n ViÖt Nam ®Òu cã quyÒn ®i häc nh­ mét quyÒn nh©n b¶n, mét quyÒn lµm ng­êi : n« lÖ v× tuyÓn sinh còng lµ mét n« lÖ.

Gióp chän ngµnh chän nghÒ lµ mét vai trß cña häc ®­êng. Nh­ng tuyÓn sinh th× kh«ng.

Tr­êng häc ph¶i lµ mét m«i tr­êng sèng, n¬i thùc hiÖn ®Ò ¸n t­¬ng lai, méng lµm ng­êi cho giíi trÎ. N¬i cã nh÷ng nhµ gi¸o vui mµ san sÏ sù ®am mª khoa häc víi sinh viªn. N¬i sinh viªn ®­îc t«n träng nh­ nh÷ng c¸ thÓ cã tr¸ch nhiÖm vµ biÕt suy nghÜ ®Ó g¸nh v¸c "giang s¬n" sau nµy.

ViÖt Nam hßa b×nh tõ mét phÇn t­ thÕ kØ. Hi väng lµ vÊn ®Ò tuyÓn sinh mau chÕt yÓu cßn Héi th¶o ViÖt Nam th× tr­êng thä ®Ó t«i cßn cã dÞp kh¸c ®i dù Héi thÈo víi chø !.

C¶m ¬n c¸c b¹n ®· ®äc th­ t«i. Thµnh thËt chóc c¸c b¹n nhiÒu søc kháe vµ dÜ nhiªn lµ Héi th¶o tèt ®Ñp. NhiÒu khi t«I vÉn båi håi nhí lÇn c¸c b¹n sang L×ege n¨m råi.

Th©n chµo c¸c b¹n,

NguyÔn huúnh Mai