Ch©u ¸ sau khñng ho¶ng: c¶I c¸ch ®Þnh chÕ kinh tÕ

Kinh nghiÖm cña Hµn Quèc, Th¸I Lan vµ M· Lai

 

*

I. Phôc håi chu kú tõ cuéc khñng ho¶ng c¬ cÊu

Hai n¨m sau ngµy ®ång Th¸i Baht ph¸ gi¸, më ®Çu cuéc khñng ho¶ng Ch©u ¸, c¸c n­íc trong khu vùc ®· cã nhiÒu dÊu hiÖu phôc håi. Tõ ®iÓm thÊp nhÊt vµo cuèi th¸ng 9/1998 tíi nay, chØ sè gi¸ thÞ tr­êng chøng kho¸n khu vùc t¨ng tõ 90% (M· Lai, Ýt nhÊt) ®Õn 110% (Singapore) vµ 162% (Hµn Quèc); gi¸ cæ phiÕu hai n­íc nµy ®· cao h¬n so víi thêi ®iÓm ®Çu th¸ng 7/1997. GDP nãi chung ®· t¨ng tr­ëng trong quý I vµ cã kh¶ n¨ng t¨ng 2.0% - 3.0% trong n¨m nay (riªng Hµn Quèc cã thÓ lªn tíi 7.5%), trõ Hång K«ng (-1%) vµ Indonesia (-2%).

Sù phôc håi nµy chñ yÕu lµ do sù thÝch øng cã tÝnh c¸ch tù ®éng cña nÒn kinh tÕ sau khñng ho¶ng mÊt gi¸ ®ång tiÒn vµ suy tho¸i kinh tÕ, còng nh­ do t¸c dông cña ch­¬ng tr×nh kÝch cÇu khæng lå ®­îc ¸p dông tõ cuèi quý III/1998. Ngay tõ quý III/1997, viÖc gi¶m hèi suÊt vµ suy tho¸i kinh tÕ ®· kÝch thÝch xuÊt khÈu vµ gi¶m nhËp khÈu, c¶i thiÖn c©n thanh to¸n th­¬ng m¹i vµ ®­¬ng kú tõ chæ thiÕu hôt sang thÆng d­ (tr­ßng hîp Ch©u ¸-5 : Hµn Quèc, Th¸i Lan, M· Lai, Phi LuËt T©n vµ Indonesia). Thªm vµo ®ã, ch­¬ng tr×nh viÖn trî cña IMF cho HQ, TL vµ Indonesia ®· gãp phÇn kh«i phôc dù tr÷ ngo¹i tÖ, ë nhiÒu n­íc hiÖn nay ®· lín h¬n so víi tr­íc khñng ho¶ng.

C©n thanh to¸n ®èi ngo¹i cña Ch©u ¸-5

 
ThÆng d­ trong CTT ®­¬ng kú vµ t¨ng dù tr÷ ngo¹i tÖ ®· gióp c¸c ®ång tiÒn Ch©u ¸ æn ®Þnh vµ håi gi¸ mét phÇn so víi USD (tuy nhiªn so víi thêi ®iÓm 7/1997 vÉn cßn mÊt gi¸ kho¶ng 60% ë Indonesia, 20%-30% ë c¸c n­íc kh¸c). Trong th¸ng 8-9 n¨m 1998, khñng ho¶ng kinh tÕ lan sang Nga vµ Brazil, ®e däa trë thµnh khñng ho¶ng toµn cÇu. [ Xem thªm bµi " Ch©u ¸ sau khñng ho¶ng", T¹p chÝ Thêi §¹i sè 2 6/1998 Paris vµ "Tõ Ch©u ¸ ®Õn Nga: khñng ho¶ng toµn cÇu ?", Thêi B¸o Kinh TÕ Sµi Gßn c¸c sè ngµy 17, 24, 31/12/1998 TP HCM, cña cïng t¸c gi¶]. Giíi ®Çu t­ quèc tÕ cho r»ng kÝch cÇu lµ viÖc cÇn thiÕt trong khi nguy c¬ gi¶m ph¸t toµn cÇu ®ang ®e däa vµ l¹m ph¸t gi¸ c¶ kh«ng ph¶i lµ vÊn ®Ò v× t×nh tr¹ng thõa kh¶ n¨ng s¶n xuÊt. V× thÕ, sau khi Ng©n Hµng Dù Tr÷ Liªn Bang Mü ( US Fed) gi¶m l·i suÊt trong th¸ng 9-11/1998, c¸c n­íc Ch©u ¸ còng b¾t ®Çu gi¶m l·i suÊt mµ kh«ng gÆp ph¶n øng bÊt lîi trªn thÞ tr­êng tµi ch¸nh ( nhÊt lµ khi c¸c Hedge Funds bÞ thua lç, kh«ng cßn kh¶ n¨ng chi phèi luång vèn nãng, ng¾n h¹n).
 
 

L·i suÊt ng¾n h¹n

 
ChÝnh phñ c¸c n­ãc Ch©u ¸ còng t¨ng c¸c môc chi tiªu c«ng céng, b»ng c¸ch t¨ng béi chi ng©n s¸ch trung b×nh h¬n 6% GDP trong thêi gian 1997-99. Riªng Singapore thay ®æi c©n b»ng ng©n s¸ch tõ thÆng d­ sang thiÕu hôt t­¬ng ®­¬ng víi 16% cña GDP, lín h¬n c¶ ch­¬ng tr×nh béi chi khæng lå cña NhËt. Thªm vµo ®ã, kinh tÕ Mü trong thêi gian nµy t¨ng tr­ëng m¹nh mÏ, kho¶ng 4.0% mét n¨m, thu hót hµng xuÊt khÈu cña Ch©u ¸.

Nãi tãm l¹i, tõ QIII/1998 c¸c n­íc Ch©u ¸ ®­îc h­ëng mét ch­¬ng tr×nh kÝch cÇu khæng lå gåm c¶ c¸c mÆt béi chi ng©n s¸ch, gi¶m l·i suÊt, h¹ gi¸ ®ång tiÒn vµ kh¶ n¨ng hÊp thô m¹nh cña Mü trong khi l¹m ph¸t gi¸ ®­îc gi÷ ë møc rÊt thÊp ( NhËt, Trung Quèc vµ Hång K«ng ®ang gÆp t×nh tr¹ng gi¶m ph¸t). Kinh tÕ khu vùc v× vËy ®· æn ®Þnh (ë møc thÊp) vµ b¾t ®Çu håi phôc. Tuy nhiªn, viÖc c¶i c¸ch c¬ cÊu ®Ó kh¾c phôc sù yÕu ít cña ®Þnh chÕ vµ t×nh tr¹ng thõa kh¶ n¨ng s¶n xuÊt c¸c mÆt hµng kü thuËt thÊp vµ võa ®· ®­îc thùc hiÖn mét c¸ch kh«ng ®ång ®Òu, phÇn lín cã tÝnh c¸ch h×nh thøc vµ ch­a gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò cèt tñy. V× vËy, tuy giíi ®Çu t­ quèc tÕ ®¸nh gi¸ nh÷ng c¶i c¸ch võa qua lµ "tiÕn bé b­íc ®Çu, ®¸ng khÝch lÖ, nh­ng cÇn ph¶i tiÕp tôc", vµ ®· ®Çu t­ vµo c¸c n­íc nµy ®Ó mua tµi s¶n gi¸ rÏ, sù håi phôc kinh tÕ ë Ch©u ¸ kh«ng cã c¬ së vöng ch¾c vµ sÏ gÆp nhiÒu thö th¸ch trong n¨m 2000.

NhËt kh«ng cßn kh¶ n¨ng béi chi ng©n s¸ch lín n÷a, v× c«ng nî ®· lªn ®Õn gÇn 130% GDP, vµ gi¸ trÞ rßng hiÖn t¹i cña g¸nh nÆng h­u bæng lªn trªn 100% GDP. Kinh tÕ NhËt, sau khi t¨ng tr­ëng kho¶ng 0.5%-1% trong n¨m nay do ch­¬ng tr×nh béi chi ng©n s¸ch t­¬ng ®­¬ng víi 13% GDP cã kh¶ n¨ng suy tho¸i trë l¹i trong n¨m tíi.

• Trung Quèc, theo b­íc ch©n cña NhËt, dïng béi chi ng©n s¸ch vµ t¨ng tÝn dông ng©n hµng ®Ó yÓm trî s¶n xuÊt ( GDP t¨ng 7.6% trong nöa ®Çu n¨m 1999, nh­ng phÇn lín tån kho chø kh«ng tiªu thô ®­îc), nh­ng ho·n c¸c ch­¬ng tr×nh c¶i c¸ch. NÒn kinh tÕ bÞ gi¶m ph¸t trong h¬n mét n¨m qua (chØ sè gi¸ s¶n xuÊt vµ gi¸ tiªu thô gi¶m). Khñng ho¶ng ng©n hµng vµ nî doanh nghiÖp ®ang tÝch lòy vµ sÏ bïng næ trong t­¬ng lai. Trong nöa n¨m ®Çu 1999, thÆng d­ trong CTT th­¬ng m¹i gi¶m 64.5% (xuÊt khÈu gi¶m 2.3%; nhËp khÈu t¨ng 20.4% trong quý II/99); TQ do ®ã ®ang chuÈn bÞ d­ luËn quèc tÕ ®Ó ph¸ gi¸ ®ång Nh©n D©n TÖ. NÕu ®iÒu nµy x¶y ra, mét phÇn lín t¸c dông tÝch cùc cña viÖc ph¸ gi¸ ®ång tiÒn c¸c n­íc Ch©u ¸ sÏ bÞ triÖt tiªu. CÇn nh¾c l¹i lµ viÖc ph¸ gi¸ ®ång NDT n¨m 1994 ®· gãp phÇn t¹o ®iÒu kiÖn cho cuéc khñng ho¶ng Ch©u ¸ n¨m 1997.

• Kh¶ n¨ng t¨ng tr­ëng kinh tÕ ë c¸c n­íc §«ng ¸ sÏ bÞ giíi h¹n trong thêi gian tíi v× xuÊt siªu b¾t ®Çu gi¶m ( ®ång tiÒn vµ søc cÇu néi ®Þa phôc håi) vµ chu kú l·i suÊt b¾t ®Çu t¨ng ( US Fed ®· t¨ng l·i suÊt ng¾n h¹n trong th¸ng 6/1999 vµ sÏ cßn tiÕp tôc trong thêi gian tíi; Ng©n Hµng Trung ¦¬ng HQ còng ®ang dù tÝnh t¨ng l·i suÊt), h¹n chÕ søc cung thanh kho¶n toµn cÇu vèn lµ yÕu tè quan träng n©ng gi¸ chøng kho¸n.


Bµi viÕt nµy ®iÓm qua kinh nghiÖm c¶i c¸ch ®Þnh chÕ ë 3 n­íc Hµn Quèc, Th¸i Lan vµ M· Lai, ph©n tÝch ®èi chiÕu, ®¸nh gi¸ hiÖu qña cña qu¸ tr×nh c¶i c¸ch vµ rót ra mét sè bµi häc kinh nghiÖm.
 
 

II. Hµn Quèc

Khñng ho¶ng kinh tÕ ë HQ x¶y ra cïng lóc víi cuéc tranh cö n¨m 1997, vµ ®· gãp mét phÇn vµo sù ®¾c cö cña Tæng Thèng Kim Dae Jung. Víi qóa tr×nh tranh ®Êu cho d©n chñ, TT Kim Dae Jung cã uy tÝn chÝnh trÞ lÉn tinh thÇn ®Ó ®éng viªn nh©n d©n HQ chÊp nhËn th¾t l­ng buéc bông, thùc hiÖn c¶i c¸ch kinh tÕ nh»m kh¾c phôc khñng ho¶ng cã tÝnh chÊt c¬ cÊu (chÝnh phñ HQ ®Æc biÖt chó ý ®Õn hai vÊn ®Ò: tû lÖ nî /vèn trong doanh nghiÖp qóa cao, vµ t×nh tr¹ng thõa kh¶ n¨ng s¶n xuÊt). TiÕn tr×nh c¶i c¸ch cã sù l·nh ®¹o râ rµng vµ nhÊt qu¸n cña ng­êi l·nh ®¹o chÝnh trÞ cao nhÊt; cã ch­¬ng tr×nh hµnh ®éng vµ ¸p lùc cña chÝnh phñ v× vËy ®· diÔn ra mét c¸ch t­¬ng ®èi khÈn tr­¬ng vµ tiÕn xa nhÊt so víi c¸c n­íc kh¸c trong khu vùc. Tuy nhiªn, mÆt tr¸i cña t×nh h×nh nµy lµ nh÷ng b­íc c¶i c¸ch võa qua cã tÝnh c¸ch ¸p ®Æt " tõ trªn xuèng d­íi" chø ch­a cã sù ®ång ý "tõ d­íi lªn". V× thÕ, HQ ®ang ®øng tr­íc ng· ba ®­êng: nÕu kinh tÕ tiÕp tôc håi phôc, th× quyÕt t©m c¶i c¸ch sÏ yÕu ®i rÊt nhiÒu, nhÊt lµ trong c¸c chaebols; nh­ng nÕu kinh tÕ suy tho¸i trë l¹i th× sù chèng ®èi tõ c¸c c«ng ®oµn sÏ gia t¨ng.

Ch­¬ng tr×nh c¶i c¸ch cña HQ, víi sù ®ång t×nh vµ trî gióp cña IMF, t­¬ng ®èi ®a d¹ng, chi tiÕt vµ gåm nh÷ng ®iÓm sau:

• Qu¶n lý ngo¹i hèi vµ dù trö ngo¹i tÖ: bá khung giao ®éng hèi suÊt hµng ngµy (12/1997); t×m c¸ch t¨ng dù trö ngo¹i tÖ cã thÓ sö dông ®­îc (hiÖn nay lªn tíi 62 tû USD).

• C¶i c¸ch khu vùc tµi ch¸nh: ®ãng cöa 16 ng©n hµng vµ c«ng ty tµi ch¸nh thiÕu vèn (kh«ng ®¹t tû lÖ vèn tèi thiÓu); tiÕn hµnh (nh­ng ch­a hoµn tÊt) b¸n 51% Korea First Bank cho New Bridge Capital (Mü),70% Seoul Bank cho HSBC (Anh/HK) vµ First Life Insurance of Korea cho Allianz (§øc); t¨ng kh¶ n¨ng tµi ch¸nh (1/1998) cña C«ng Ty B¶o HiÓm Ký Th¸c Ng©n Hµng (KDIC: Korean Depositary Insurance Corporation) thªm 21 triÖu tû won (1/3 dïng ®Ó b¶o ®¶m tiÒn ký th¸c ë c¸c ng©n hµng bÞ ®ãng cöa); thµnh lËp C«ng Ty Qu¶n Lý Tµi S¶n (KAMCO: Korean Asset Management Corporation ) víi sè vèn 25 triÖu tû won (b»ng 5% GDP) ®Ó mua l¹i nî khã ®ßi tõ c¸c ng©n hµng ( tíi cuèi 1998, ®· mua sè nî víi trÞ gi¸ danh nghÜa 12.6 triÖu tû won, tíi cuèi 1999 sÏ mua thªm 15.4 triÖu tû; HQ dù tÝnh sÏ chi 64 triÖu tû won ®Ó t¸i cÊp vèn vµ mua nî khã ®ßi tõ c¸c ng©n hµng ); thµnh lËp ñy ban gi¸m s¸t tµi ch¸nh (FSC: Financial Supervisory Commission) nh­ lµ mét c¬ quan ®éc lËp, tËp trung c¸c chøc n¨ng qu¶n lý nhµ n­íc ®èi víi c¸c ho¹t ®éng tµi ch¸nh, tiÒn tÖ; FSC ®· yªu cÇu c¸c ng©n hµng vµ c«ng ty tµi ch¸nh ph¶i ®¹t ®­îc tû lÖ vèn tèi thiÓu 8% trong n¨m 2000; riªng ®èi víi 5 chaebols lín nhÊt ( Hyundai, Daewoo, Samsung, LG vµ SK), FSC còng buéc ph¶i gi¶m tû lÖ nî/vèn tõ trung b×nh 470% cuèi n¨m 1997, xuèng 386% cuèi 1998 vµ d­íi 200% cuèi n¨m 1999. ViÖc gi¶m nî tiÕn hµnh chËm, riªng Hyundai vµ Daewoo th× l¹i t¨ng nî trong n¨m 1998. Vµo cuèi th¸ng 7/1999, Daewoo vèn mang nî USD 50 tû (355% vèn), kh«ng cã kh¶ n¨ng tr¶ USD 8 tû nî ®¸o h¹n, s¾p ph¶i tuyªn bè vë nî; ñy ban chñ nî ph¶i ®ång ý t¸i tµi trî trong 6 th¸ng dù ¸n c¶i c¸ch c«ng ty, víi tµi s¶n thÕ chÊp lµ cæ phiÕu, bÊt ®éng s¶n cña tËp ®oµn vµ tµi s¶n c¸ nh©n cña chñ tÞch c«ng ty Kim Woo Choong. NÕu Daewoo bÞ ph¸ s¶n, th× hÖ thèng ng©n hµng HQ sÏ l¹i r¬i vµo t×nh tr¹ng khñng ho¶ng.

• §Ò ra kÕ ho¹ch tinh gi¶n c¬ cÊu doanh nghiÖp HQ b»ng c¸ch b¾t c¸c Chaebols lín gi¶m sè c«ng ty con cña m×nh vµ rót lui ra khái c¸c ho¹t ®éng cã tÝnh c¸ch phô thuéc, ngo¹i vi ®Ó tËp trung vµo c¸c ngµnh kinh doanh chÝnh yÕu, võa t¨ng hiÖu suÊt võa gi¶m t×nh tr¹ng thõa kh¶ n¨ng s¶n xuÊt. Cã hai tr­êng hîp ®iÓn h×nh ®­îc thÕ giíi chó ý. Thø nhÊt, chÝnh phñ buéc Samsung vµ Daewoo trao ®æi c«ng ty « t« vµ ®iÖn tö cho lÉn nhau, nh­ng viÖc th­¬ng l­îng gi÷a hai tËp ®oµn nµy thÊt b¹i v× hai bªn kh«ng ®ång ý vÒ gi¸ trÞ tµi s¶n trao ®æi. Sau ®ã, Samsung Motors tuyªn bè ph¸ s¶n; nh­ng chÝnh phñ l¹i cøu v× sî g©y thÊt nghiÖp cho 50000 c«ng nh©n ë tØnh Pusan, n¬i ®¶ng ®èi lËp ®ang cã thÕ m¹nh trong cuéc vËn ®éng tranh cö Quèc Héi s¾p tíi. Thø hai lµ b¾t Hyundai vµ LG hîp nhÊt c«ng ty ®iÖn tö cña m×nh. Sau 18 th¸ng th­¬ng l­îng rÊt khã kh¨n, TT Kim ph¶i ®Ých th©n can thiÖp, Hyundai Electronics ®· mua LG Semicon víi gi¸ USD 5.4 tû, t¹o ra c«ng ty lµm chip DRAM lín nhÊt thÕ giíi (doanh thu USD 2.8 tû, 23% thÞ phÇn toµn cÇu). Nh­ng Hyundai ph¶i tr¶ gi¸ ®¾t, lµm suy yÕu thªm t×nh tr¹ng tµi ch¸nh cña m×nh; vµ ph¶i cam kÕt kh«ng sa th¶i nh©n viªn, nªn vÉn kh«ng gi¶m c«ng suÊt ®­îc. Sau hai n¨m, ®©y lµ kÕt qña ®Çu tiªn cña kÕ ho¹ch t¸i cÊu tróc Chaebols ë HQ, ph¶n ¸nh sù khã kh¨n cña qóa tr×nh c¶i c¸ch.

• Tù do ho¸ c©n thanh to¸n vèn: më réng cöa h¬n cho t­ b¶n n­íc ngoµi mua doanh nghiÖp trong n­íc (12/1997); b·i bá trÇn h¹n chÕ së h÷u vèn doanh nghiÖp ®èi víi giíi ®Çu t­ n­¬c ngoµi (5/98); tù do ho¸ viÖc ph¸t hµnh vµ mua b¸n c¸c c«ng cô tiÒn tÖ; më cöa 11 trong 42 ngµnh nghÒ tr­íc ®©y kh«ng cho ®Çu t­ n­íc ngoµI (FDI); cho phÐp c«ng ty n­íc ngoµi mua th©u tãm doanh nghiÖp trong n­íc mµ kh«ng cÇn sù ®ång ý cña ban gi¸m ®èc (2/99); tù do ho¸ viÖc vay vèn ng¾n h¹n cña c¸c doanh nghiÖp (4/99); bá luËt cÊm ng­êi n­íc ngoµi mua bÊt ®éng s¶n.

• C¶i c¸ch ph­¬ng thøc qu¶n trÞ doanh nghiÖp: ra luËt lÖ lµm dÓ dµng cho viÖc mua th©u tãm vµ s¸t nhËp doanh nghiÖp (12/97) nh»m t¨ng kû luËt thÞ tr­êng vµ thóc ®Èy doanh nghiÖp n©ng cao hiÖu suÊt kinh doannh; bá viÖc b¶o ®¶m nî gi÷a Chaebols vµ c¸c c«ng ty con (2/98) ®Ó tr¸ch t×nh tr¹ng lÐn vay nî; giíi h¹n møc trõ thuÕ cña tiÒn tr¶ l·i ®Ó khuyÕn khÝch gi¶m tû lÖ nî/vèn (2/98); bá luËt cÊm ng­êi n­íc ngoµi lµm gi¸m ®èc ng©n hµng (5/98); doanh nghiÖp ph¶i khai vµ c«ng b¸o t×nh tr¹ng tµi ch¸nh tæng hîp cña c¶ tËp ®oµn b¾t ®Çu tõ tµi kho¸ 1999; ra luËt cho phÐp thµnh lËp quü ®Çu t­ t­¬ng hæ vµ ph¸t hµnh chøng kho¸n b¶o ®¶m b»ng tµi s¶n. Tuy nhiªn, luËt ph¸ s¶n cña HQ qóa láng lÎo, cho phÐp doanh nghiÖp ®· tuyªn bè ph¸ s¶n vµ chÊp nhËn sù b¶o hé cña toµ ¸n vÉn tiÕp tôc ho¹t ®éng víi ban gi¸m ®èc cò mµ kh«ng ph¶i c¶i c¸ch g× ( ë ph­¬ng T©y, toµ ¸n sÏ chØ ®Þnh quyÒn TG§ míi, cã nhiÖm vô thùc hiÖn ch­¬ng tr×nh c¶i c¸ch doanh nghiÖp ®­îc ñy ban chñ nî ®ång ý; hoÆc nÕu kh«ng cã sù ®ång ý nµy, th× tiÕn hµnh thanh lý tµi s¶n doanh nghiÖp ®Ó tr¶ nî). ThÝ dô ®iÓn h×nh lµ c«ng ty s¾t thÐp Hanbo ®· tuyªn bè ph¸ s¶n tõ th¸ng 1/1997, më ®Çu cho cuéc khñng ho¶ng ë HQ, vÉn tiÕp tôc ho¹t ®éng cho ®Õn nay mµ kh«ng cã sù thay ®æi lín nµo trong c«ng ty. §iÒu nµy lµm cho viÖc c¶i c¸ch doanh nghiÖp kh«ng tiÕn hµnh nhanh ®­îc.

• C¶i c¸ch luËt lao ®éng vµ an sinh x· héi: c¸c doanh nghiÖp ®ang t¸i cÊu tróc ®­îc dÓ dµng h¬n trong viÖc sa th¶i nh©n viªn; më réng hÖ thèng b¶o hiÓm thÊt nghiÖp, ch­¬ng tr×nh huÊn nghÖ vµ t¹o c«ng viÖc cho ng­êi thÊt nghiÖp.
Suy tho¸i kinh tÕ trong n¨m 1997 vµ 98 cïng víi viÖc tiÕn hµnh c¸c b­íc c¶i c¸ch ®· t¨ng sè doanh nghiÖp ph¸ s¶n; suÊt thÊt nghiÖp nh¶y vät tõ 2.5% ®Çu n¨m 1997 lªn tíi 8.7% ®Çu n¨m 1999. Tuy nhiªn HQ ®· thu hót ®­îc nhiÒu FDI; trong n¨m 1998 ®· t¨ng 27% lªn ®Õn USD 8.9 tû trong khi c¸c n­íc kh¸c trong khu vùc bÞ gi¶m sót; trong n¨m 1999 hy väng sÏ thu hót ®­îc USD 15 tû. Thªm vµo ®ã sè doanh nghiÖp míi thµnh lËp t¨ng cao (tû lÖ doanh nghiÖp míi lËp/DN ph¸ s¶n t¨ng vät tõ 3.0 lÇn trong n¨m 1997-98 tíi 10.1 lÇn trong th¸ng 3/99), cho nªn suÊt thÊt nghiÖp ®· b¾t ®Çu h¹ xuèng (hiÖn nay vµo kho¶ng 6.7%). Trong khi ®ã ë NhËt, mÆc dï bÞ suy tho¸i, sè doanh nghiÖp ph¸ s¶n gi¶m xuèng nhiÒu trong hai n¨m qua so víi sè ph¸ s¶n trung b×nh nh÷ng n¨m ®Çu thËp kû 90 (do ch­¬ng tr×nh b¶o ®¶m tÝn dông cña chÝnh phñ); suÊt thÊt nghiÖp chØ t¨ng chót Ýt tõ kho¶ng 3% ®Çu n¨m 1997 ®Õn 4.3% hiÖn nay. ViÖc c¶i c¸ch c¬ cÊu ë NhËt v× thÕ ®· diÔn ra rÊt chËm ch¹p so víi HQ. Kinh tÕ HQ nhê vËy ®· t¨ng tr­ëng 4.6% trong QI/99 vµ trong n¨m 1999 cã kh¶ n¨ng t¨ng tr­ëng ®Õn 7.5%.
 
 

III. Th¸i Lan

GÇn gièng víi tr­êng hîp HQ, khñng ho¶ng tiÒn tÖ th¸ng 7/97 ®· lµm cho chÝnh phñ Chavalit Yongchaiyudh bÞ mÊt tÝn nhiÖm vµ sù ñng hé ®a sè trong NghÞ ViÖn. NÒn d©n chñ TL ®· chøng tá sù tr­ëng thµnh cña nã khi ¸p lùc cña ®«ng ®¶o nh©n d©n ®· t¹o ra sù ñng hé trong NghÞ ViÖn ®­a Chuan Leekpai lªn cÇm ®Çu ChÝnh Phñ míi vµ söa ®æi HiÕn Ph¸p nh»m chèng l¹i viÖc mua phiÕu vµ mua b¸n quyÒn chøc. Thñ t­íng Chuan, v× sù trong s¹ch c¸ nh©n, ®· cã uy tÝn tinh thÇn ®Ó ®éng viªn nh©n d©n TL chÊp nhËn c¶i c¸ch vµ ®æi míi c¬ chÕ. Sù ®ång t×nh vµ ñng hé cña vua Bhumibol Adulyadej, vèn cã uy tÝn rÊt cao trong nh©n d©n Th¸i, còng ®· gãp phÇn rÊt lín t¹o ra sù ®ång thuËn x· héi. Tuy nhiªn, c¸c ®¶ng ph¸i chÝnh trÞ ®¹i diÖn cho c¸c tËp ®oµn quyÒn lîi kinh tÕ vÉn cßn tån t¹i vµ t×m c¸ch b¶o vÖ nguyªn tr¹ng. §Ó chuÈn bÞ thÕ ®øng cho cuéc bÇu cö n¨m 2000, ®¶ng Social Action Party ®· rót ra khái chÝnh phñ liªn hiÖp 7 ®¶ng vµ tham gia phe ®èi lËp, gi¶m phÇn ®a sè cña chÝnh phñ xuèng cßn 234/385. §¶ng D©n Chñ cña TT Chuan liªn tôc bÞ gi¶m uy tÝn trong c¸c cuéc th¨m dß ý kiÕn trong n¨m qua. T×nh h×nh nµy lµm khã kh¨n vµ chËm trÓ viÖc th«ng qua c¸c luËt c¶i c¸ch ë NghÞ ViÖn còng nh­ viÖc thùc hiÖn. Ch­¬ng tr×nh c¶i c¸ch cña TL gåm cã nh÷ng ®iÓm sau:

• LËp Qòy Ph¸t TriÓn c¸c Tæ Chøc Tµi Ch¸nh (FIDF: Financial Institutions Development Fund), huy ®éng 300 tû baht ®Ó t¸i cÊp vèn cÊp I vµ II cho c¸c ng©n hµng thiÕu vèn, nh»m ®¹t tû lÖ vèn tèi thiÓu 4.25% ( Th«ng lÖ trªn thÕ giíi theo quy ®Þnh cña BIS lµ 8%). §Ó ®­îc cÊp vèn cÊp I, c¸c ng©n hµng ph¶i c«ng nhËn sù mÊt gi¸ cña c¸c mãn nî, gi¶m vèn së h÷u mét c¸ch t­¬ng øng, vµ thay ®æi ban gi¸m ®èc (chØ cã 2 ng©n hµng xin cÊp vèn cÊp I. §Ó lµm g­¬ng, Hoµng Gia Th¸i chÊp nhËn h¹ phÇn së h÷u cña m×nh trong Siam Commercial Bank tõ 33% xuèng 11% sau khi ®­îc FIDF cÊp vèn). C¸c ng©n hµng ®­îc xin cÊp vèn cÊp II nÕu cã ch­¬ng tr×nh c¶i c¸ch tháa ®¸ng vµ thùc hiÖn ®óng thêi h¹n quy ®Þnh (chØ cã 2 ng©n hµng ®­îc chÊp thuËn cÊp vèn cÊp II). Hai ng©n hµng lín lµ Thai Farmer’s Bank vµ Bangkok Bank ®· tù ®éng t¨ng vèn b»ng c¸ch ph¸t hµnh chøng kho¸n cao cÊp. Krung Thai Bank, sau khi hîp nhÊt víi First Bangkok City Bank vµ Bangkok Bank of Commerce ®· ®­îc FIDF trî cÊp 77 tû baht; vµ sÏ ®­îc thªm 108 tû n÷a khi ch­¬ng tr×nh c¶i c¸ch ®­îc chÊp thuËn. Nãi chung ch­¬ng tr×nh cÊp vèn cña TL chËm vµ kh«ng ®Çy ®ñ. Sè nî khã ®ßi vµo cuèi th¸ng 3/1999 lªn tíi 47.03% tæng d­ nî ng©n hµng (3060 tû Baht); t¸i cÊp vèn toµn bé hÖ thèng ng©n hµng sÏ tèn 35% GDP. Cho tíi nay, chØ cã 20% sè nî khã ®ßi ®­îc t¸i cÊu tróc, vµ kho¶rng 1/3 nî khã ®ßi sÏ bÞ mÊt ®øt.

• LËp C¬ Quan C¶i C¸ch Tµi Ch¸nh (FRA: Financial Sector Restructuring Authority) chñ yÕu ®Ó thanh lý sè tµi s¶n 860 tû Baht cña 56 c«ng ty tµi ch¸nh bÞ ®ãng cöa trong n¨m 1997-98. FRA ®· b¸n ®Êu gi¸ 600 tû tµi s¶n, thu ®­îc 150 tû (hay 25% gi¸ trÞ danh nghÜa). §©y lµ ®iÓm tÝch cùc cña ch­¬ng tr×nh c¶i c¸ch: b¸n nî khã ®ßi cho giíi ®Çu t­ t­ nh©n, qua c¸ch ®Êu gi¸ nªn c«ng khai vµ tiÖm cËn víi gi¸ trÞ thùc tÕ nhÊt.

• NghÞ viÖn sau gÇn hai n¨m th¶o luËn ®· th«ng qua LuËt Ph¸ S¶n vµ Tßa ¸n ph¸ s¶n, nh»m kh¾c phôc t×nh tr¹ng quyÒn lîi cña chñ nî kh«ng ®­îc b¶o vÖ ®óng møc. LuËt nµy còng rÊt cÇn thiÕt cho qu¸ tr×nh c¶i c¸ch doanh nghiÖp. Sau 1 th¸ng ho¹t ®éng, Toµ ¸n ph¸ s¶n ®· thô lý 37 hå s¬, víi sè nî 1.85 tû Baht.

• Tù do ho¸ quyÒn së h÷u ®Êt cña ng­êi n­íc ngoµi ë mét sè vïng ®« thÞ vµ t¨ng thêi h¹n thuª nhµ ®Êt cho ng­êi n­íc ngoµi tõ 30 lªn 50 n¨m. Cho phÐp c«ng ty n­íc ngoµi mua cæ phiÕu víi møc ®a sè trong nhiÒu ngµnh tr­íc ®©y cÊm, kÓ c¶ khu vùc tµi ch¸nh. (ABN Amro ®· mua 75% Bank of Asia, DBS mua Thai Danu Bank, c«ng ty n­íc ngoµi ®· mua 20 c«ng ty kinh doanh chøng kho¸n).

• TiÕn hµnh nhanh h¬n viÖc cæ phÇn ho¸ råi t­ nh©n ho¸ c¸c doanh nghiªp quèc doanh (nh­ng bÞ ban gi¸m ®èc vµ c«ng ®oµn c¸c doanh nghiÖp nµy t×m mäi c¸ch chèng l¹i).

• Trung t©m giao dÞch chøng kho¸n TL (SET: Stock Exchange of Thailand) n©ng cao h¬n yªu cÇu ®¨ng ký vµ niªm yÕt t¹i trung t©m còng nh­ viÖc c«ng b¸o t×nh tr¹ng tµi ch¸nh; ®e däa sÏ b·i bá niªm yÕt cña c¸c c«ng ty kh«ng thùc hiÖn yªu cÇu nµy. Ngay Ng©n Hµng Quèc Gia TL (BOT: Bank of Thailand) còng c«ng b¸o nhiÒu h¬n vÒ t×nh tr¹ng tµi ch¸nh cña m×nh, nhÊt lµ c¸c th«ng tin vÒ dù tr÷ ngo¹i tÖ.
Sau HQ, Th¸i Lan ®­îc giíi ®Çu t­ quèc tÕ coi lµ n­íc mµ giíi l·nh ®¹o cã ý thøc cÇn ph¶i c¶i c¸ch vµ ®· cè g¾ng tiÕn hµnh ®æi míi. Tuy nhiªn, c¶i c¸ch ng©n hµng vµ doanh nghiÖp ch­a ®­îc thùc hiÖn triÖt ®Ó vµ réng r·i, cho nªn ch­a hiÖn ®¹i ho¸ ®­îc "c¸ch lµm ¨n" trong nÒn kinh tÕ. ThÝ dô cô thÓ lµ LuËt Ph¸ S¶n, tuy ®· ban hµnh nh­ng kh«ng ph¸t huy t¸c dông ®­îc v× c¸c doanh nghiÖp con nî, nhÊt lµ khi cã quan hÖ víi c¸c tËp ®oµn thÕ lùc, vÉn t×m c¸ch g©y khã kh¨n cho chñ nî trong viÖc thanh lý tµi s¶n thÕ chÊp, thËm chÝ cßn b¾t cãc vµ ¸m s¸t chuyªn gia ®¶o nî ng­êi n­íc ngoµi ( tr­êng hîp «ng Michael Wansley cña h¶ng kiÓm to¸n Deloitte Touche Tohmatsu bÞ b¾n chÕt ngµy 10/3/1999). Nh­îc ®iÓm chÝnh cña TL, nhÊt lµ trong bèi c¶nh ph¶i t×m lîi thÕ c¹nh tranh trong nÒn kinh tÕ toµn cÇu, lµ t×nh tr¹ng mÊt tÝnh c¹nh tranh trong viÖc s¶n xuÊt c¸c mÆt hµng tiªu thô phÈm Ýt gi¸ trÞ gia t¨ng. ThÕ nh­ng kh¶ n¨ng ®i vµo c¸c ngµnh c«ng nghiÖp kü thuËt cao vµ nhiÒu gi¸ trÞ gia t¨ng bÞ h¹n chÕ bëi sù yÕu kÐm tri thøc vµ nÒn gi¸o dôc kü thuËt; vèn lµ nh÷ng vÊn ®Ò dµi h¹n nh­ng ®Õn nay vÉn ch­a cã biÖn ph¸p kh¾c phôc. Thªm vµo ®ã, søc kháe cña vua Bhumibol ®ang suy yÕu; khi nhµ vua mÊt, TL còng sÏ mÊt mét nh©n tè tÝch cùc lµm æn ®Þnh t×nh h×nh chÝnh trÞ, x· héi cña TL trong nh÷ng giai ®o¹n khã kh¨n.
 
 

IV. M· Lai

Ng­îc l¹i víi tr­êng hîp cña HQ vµ TL, chÝnh phñ M· Lai coi khñng ho¶ng 1997-98 chñ yÕu lµ do nguyªn nh©n bªn ngoµi (giíi ®Çu t­ quèc tÕ å ¹t rót vèn ra, lµm ph¸ gi¸ ®ång tiÒn vµ thiÕu hôt thanh kho¶n trong nÒn kinh tÕ c¸c n­íc Ch©u ¸) chø kh«ng ph¶i v× nguyªn nh©n néi t¹i, cã tÝnh chÊt c¬ cÊu. V× thÕ, kh«ng nh÷ng kh«ng ®æi míi ban l·nh ®¹o, Thñ T­íng Mahathir Mohamad cßn triÖt h¹ c¸c thÕ lùc ®èi lËp, tiªu biÓu lµ cùu Phã TT Anwar Ibrahim, ®Ó cñng cè quyÒn hµnh nh»m æn ®Þnh t×nh h×nh chÝnh trÞ, x· héi trong n­íc (vèn phøc t¹p v× cã nhiÒu chñng téc). ChÝnh phñ ML còng ban hµnh mét lo¹t biÖn ph¸p nh»m c¸ch ly mét phÇn kinh tÕ ML víi kinh tÕ toµn cÇu, ®Ó æn ®Þnh thÞ tr­êng tµi ch¸nh trong n­íc. Tuy nhiªn cã sù kh¸c biÖt gi÷a nh÷ng lêi tuyªn bè ( mang mµu s¾c chèng ®èi toµn cÇu ho¸) vµ viÖc lµm ( tiÕp tôc më cöa ®ãn nhËn ®Çu t­ n­íc ngoµi).

• LËp c«ng ty qu¶n lý tµi s¶n Danaharta víi sè vèn 15 tû ringgit. Danaharta hiÖn ®· mua l¹i vµ qu¶n lý 38 tû ringgit nî khã ®ßi, víi tû lÖ chiÕt khÊu 61%. Theo Bé Tµi Ch¸nh ML, sè nî khã ®ßi ë M· Lai chiÕm kho¶ng 7.9% tæng d­ nî (Ýt h¬n so víi c¸c n­íc kh¸c trong khu vùc, nh­ng v× ®Þnh nghÜa réng r·i h¬n. NÕu theo th«ng lÖ 3 th¸ng, th× tû lÖ nµy vµo kho¶ng 25%).

• LËp c¬ quan cÊp vèn vµ thanh kho¶n Danamodal. Danamodal sÏ cÇn kho¶ng 16 tû ringgit, vµ ®· huy ®éng ®­îc 10.7 tû b»ng c¸ch ph¸t hµnh tr¸i phiÕu trong n­íc. C¬ quan nµy ®· cÊp vèn 6.2 tû ringgit cho 10 tæ chøc tµi ch¸nh s¾p bÞ ph¸ s¶n.

• LËp ñy ban ®¶o nî doanh nghiÖp ( CDRC: Corporate Debt Restructuring Committee) ®Ó cè vÊn c¸c doanh nghiÖp t¸i cÊu tróc nî cña m×nh. Uû ban nµy chØ cã nhiÖm vô t­ vÊn, kh«ng cã quyÒn chÕ tµi nªn së h÷u chñ vµ ban gi¸m ®èc doanh nghiÖp n¾m quyÒn chñ ®éng trong viÖc lËp vµ thùc hiÖn kÕ ho¹ch ®¶o nî, vµ kh«ng bÞ thay ®æi nh­ theo th«ng lÖ ®¶o nî ë c¸c n­íc ph­¬ng T©y. §­îc ®¶o nî theo h×nh thøc nµy lµ c¸c doanh nghiÖp cña con hoÆc th©n h÷u cña TT Mahathir , Bé Tr­ëng Tµi Ch¸nh Daim Zainuddin hay c¸c nh©n vËt chñ chèt trong tæ chøc UMNO; c¸c mãn nî cò ®­îc biÕn thµnh nî cao cÊp hay cæ phÇn, b¸n l¹i cho c¸c doanh nghiÖp cña c¸c th©n h÷u kh¸c cã ®iÒu kiÖn tµi ch¸nh tèt h¬n. TÝnh ®Õn 30/6/99 CDRC ®· nhËn 52 ®¬n xin gÝup t­ vÊn; 10 doanh nghiÖp cã tæng sè nî 10.2 tû ringgit ®· hoµn thµnh ph­¬ng ¸n t¸i cÊu tróc nî, hiÖn ®ang triÓn khai thùc hiÖn.

• Quèc h÷u ho¸ ( 2 c«ng ty tµi ch¸nh) hay b¾t c¸c ng©n hµng yÕu hîp nhÊt víi c¸c doanh nghiÖp m¹nh h¬n (Sime Bank víi RHB).

• T¨ng quyÒn lùc cho Ng©n Hµng Quèc Gia M· Lai: NHQG sÏ th­êng kú gi¸m ®Þnh Tæng Gi¸m §èc vµ c¸c thµnh viªn héi ®ång qu¶n trÞ ng©n hµng; sÏ ®¸nh gi¸ chÊt l­îng danh môc nî cña ng©n hµng dùa theo nhiÒu tiªu chuÈn (nhÊt lµ ph©n phèi gi÷a c¸c ngµnh c«ng nghiÖp) chø kh«ng nhÊt thiÕt theo tiªu chuÈn 8% cña BIS. Thay ®Þnh nghÜa nî khã ®ßi lµ kh«ng tr¶ l·i tõ 6 th¸ng trë lªn, thay v× 3 th¸ng nh­ theo th«ng lÖ quèc tÕ. Bá chÕ ®é ng©n hµng hai cÊp, coi tÊt c¶ ®Òu lµ cÊp I, cã quyÒn huy ®éng tiÒn cho vay b»ng 5 lÇn vèn tù cã thay v× chØ 3 lÇn ®èi víi c¸c ng©n hµng cÊp II tr­íc ®©y. C¸c biÖn ph¸p nµy nh»m thóc ®Èy t¨ng thanh kho¶n cho nÒn kinh tÕ b»ng c¸ch khuyÕn khÝch ng©n hµng cho vay theo chØ tiªu t¨ng tr­ëng tÝn dông cña chÝnh phñ.

• T¨ng møc vèn ®iÒu lÖ tèi thiÓu cña c«ng ty b¶o hiÓm lªn 50 triÖu ringgit.

• KhuyÕn khÝch ®Çu t­ trùc tiÕp b»ng c¸ch n©ng møc h¹n chÕ së h÷u n­íc ngoµi trong khu vùc viÔn th«ng tõ 30% lªn 61%, bá h¹n chÕ 30% trong khu vùc b¶o hiÓm khi ký hiÖp ­íc gia nhËp WTO ( vÉn gi÷ h¹n chÕ 49% trong khu vùc tµi ch¸nh). V× gi¸ tµi s¶n rÏ, trong thêi gian qua nhiÒu c«ng ty Anh, Ph¸p, óc ®· mua cæ phÇn chiÕn l­îc trong c¸c ngµnh viÔn th«ng, b¶o hiÓm, ®iÖn n­íc, xi m¨ng ; tæng gi¸ trÞ FDI trªn 5 tû ringgit.

• Th¸ng 9/1998, M· Lai ban hµnh mét sè biÖn ph¸p kiÓm so¸t CTT vèn: cÊm rót vèn (trùc tiÕp lÉn chøng kho¸n) ra khái n­íc trong vßng 1 n¨m (cho ®Õn 9/1999); cÊm kinh doanh chøng kho¸n vµ ®ång ringgit ngoµi l·nh thæ (offshore); quy ®Þnh hèi suÊt cè ®Þnh ringgit/USD lµ 3.80. §Õn th¸ng 2/1999 th× ®iÒu chØnh l¹i luËt cÊm, cho phÐp rót tiÒn l·i hoÆc lîi nhuËn nÕu vèn ®Çu t­ ®­a vµo sau 15/2/1999, tuy nhiªn ph¶i tr¶ thuÕ lîi nhuËn 10% (nÕu ®Çu t­ trªn 1 n¨m) hay 30% (nÕu d­íi 1 n¨m). Theo ML, trong 3 th¸ng sau khi ®iÒu chØnh luËt cÊm, ®· thu hót ®­îc h¬n 1 tû ringgit ®Çu t­ chøng kho¸n, gãp phÇn t¨ng dù tr÷ ngo¹i tÖ.
Kinh nghiÖm cña M· Lai ®­îc nhiÒu ng­êi nhÊt lµ ë Ch©u ¸ chó ý, coi ®ã lµ thµnh c«ng v× võa gi÷ ®­îc æn ®Þnh trong n­íc, võa kh«i phôc hÖ thèng ng©n hµng; võa h¹n chÕ dßng ch¶y t­ b¶n ng¾n h¹n cã tÝnh chÊt c¬ héi, võa thu hót ®­îc ®Çu t­ trùc tiÕp cña n­íc ngoµi. Tuy nhiªn, nh­ ®· ph©n tÝch ë trªn, sù æn ®Þnh kinh tÕ vÜ m« vµ t¨ng gi¸ cæ phiÕu ë Ch©u ¸ lµ do sù t¨ng cung thanh kho¶n toµn cÇu vµ ch­¬ng tr×nh kÝch cÇu nhiÒu h¬n lµ do chÝnh s¸ch kinh tÕ vi m« cña mét n­íc nµo ( thÝ dô cô thÓ lµ Nga: kinh tÕ suy tho¸i, kh«ng cã c¶i c¸ch mµ gi¸ cæ phiÕu t¨ng h¬n gÊp ®«i, cao nhÊt thÕ giíi, tõ ®Çu n¨m 1999 tíi nay). Kh«ng chÞu nh×n nhËn nh÷ng yÕu kÐm trong c¬ cÊu vµ ®Þnh chÕ cña m×nh, t×m c¸ch tµi trî vµ duy tr× c¸c doanh nghiÖp lín (thùc tÕ duy tr× c¬ chÕ "mãc ngoÆt"), M· Lai ®· t×m c¸ch cñng cè hÖ thèng kinh tÕ cña thËp kû 80 chø kh«ng tù ®æi míi ®Ó chuÈn bÞ kh¶ n¨ng c¹nh tranh trong thiªn niªn kû 2000 nh­ mét vµi n­íc trong khu vùc ®ang cè g¾ng lµm (Singapore, HQ, §µi Loan v.v..). Gi¸ ph¶i tr¶ lµ t×nh h×nh chÝnh trÞ, x· héi ML ®· bÞ ph©n ho¸. Ba ®¶ng ®èi lËp lín nhÊt (PAS, DAP vµ PKN) ®· ®ång ý liªn minh tranh cö trong cuéc bÇu cö s¾p tíi. §¶ng PAS Håi Gi¸o cã c¬ héi bµnh tr­íng thÕ lùc, sÏ g©y khã kh¨n cho UMNO ë c¸c tiÓu bang vïng §«ng B¾c ML. §¶ng PKN (Parti Keadilan Nasional) cña bµ Wan Azizah wan Ismail, vî Anwar Ibrahim, còng ®ang ph¸t triÓn. Trong t­¬ng lai, ML cã nguy c¬ tôt hËu so víi c¸c n­íc l¸ng giÒng ®ang thùc hiÖn c¶i c¸ch, nhÊt lµ trong cuéc ch¹y ®ua víi Singapore ®Ó trë thµnh trung t©m tµi ch¸nh trong khu vùc §«ng Nam ¸.
 
 

V. Ph©n tÝch ®èi chiÕu

Ph©n tÝch vµ ®èi chiÕu kinh nghiiÖm c¶i c¸ch cña ba n­íc kÓ trªn, ta thÊy ngoµi nh÷ng nÐt c¸ biÖt cña mæi n­íc, cã mét sè ®iÓm chung cã thÓ tãm t¾t nh­ sau.

• A. Ch­¬ng tr×nh c¶i c¸ch chñ yÕu lµ dïng c«ng quü ( vµ trong chõng mùc nµo ®ã, ph¸t hµnh tr¸i phiÕu néi ®Þa vµ quèc tÕ) ®Ó t¸i cÊp vèn cho c¸c ng©n hµng; vµ mua nî khã ®ßi ®Ó lµnh m¹nh ho¸ b¶ng c©n ®èi tµi ch¸nh cña ng©n hµng nh»m kh«i phôc kh¶ n¨ng ph¸t hµnh tÝn dông. Nãi chung, ë c¶ ba n­íc ( tÖ nhÊt lµ ML; HQ cã kh¸ h¬n mét Ýt) kh«ng thay ®æi ng­êi së h÷u vµ ban gi¸m ®èc ng©n hµng. Theo kinh nghiÖm c¸c n­íc ph­¬ng T©y, ®©y lµ ®iÒu quan träng nhÊt trong qu¸ tr×nh c¶i c¸ch: ng­êi ®Çu t­ vµ qu¶n lý ph¹m sai lÇm, g©y thiÖt h¹i cho doanh nghiÖp, ph¶i chÊp nhËn thua thiÖt, qua ®ã kh¼ng ®Þnh kû luËt thÞ tr­êng vµ gióp nÒn kinh tÕ tiÕn bé (®µo th¶i kÎ yÕu, t¹o c¬ héi cho ng­êi cã kh¶ n¨ng h¬n). Quan träng h¬n, tµi s¶n kinh tÕ ®­îc chuyÓn cho së h÷u chñ vµ ng­êi qu¶n lý míi, cã kh¶ n¨ng h¬n vµ l¹i häc ®­îc bµi häc kinh nghiÖm tr­íc, nªn cã nhiÒu c¬ héi kinh doanh cã hiÖu qu¶ h¬n, gãp phÇn thóc ®Èy nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn vµ tiÕn bé. C¸c ng©n hµng ë Ch©u ¸ do ®ã vÉn tiÕp tôc lµm ¨n theo kiÓu cò, vÉn bÞ ¸p lùc vµ sù can thiÖp cña chÝnh phñ hay chñ tËp ®oµn kinh doanh, vµ ch­a thùc hiÖn réng r·i cung c¸ch vµ nghiÖp vô kinh doanh tÝn dông hiÖn ®¹i (quan träng nhÊt lµ kh¶ n¨ng ®¸nh gi¸ rñi ro tÝn dông ®Ó cã thÓ cho vay trªn c¬ së dù b¸o kinh doanh, chø kh«ng chØ trªn tµi s¶n thÕ chÊp). ChÝnh phñ c¸c n­íc nµy còng cã ý thøc cÇn ph¶i më cöa, ®ãn nhËn c¸c ng©n hµng quèc tÕ vµo ®Ó gióp hiÖn ®¹i ho¸ dÞch vô ng©n hµng trong n­íc, nh­ng tû lÖ së h÷u n­íc ngoµi ®èi víi tµi s¶n ng©n hµng vÉn cßn thÊp tuy cã t¨ng so víi tr­íc khñng ho¶ng (ML cã tû lÖ cao nhÊt, nh­ng HQ t¨ng nhiÒu nhÊt nÕu hoµn tÊt viÖc b¸n 2 ng©n hµng kÓ trªn).
Tû lÖ së h÷u n­íc ngoµi trong khu vùc ng©n hµng

§Ó so s¸nh, tû lÖ ë c¸c n­íc Ch©u Mü La Tinh lªn tíi 30%-50% vµ lµ lý do chÝnh gióp c¸c n­íc nµy kh«ng bÞ khñng ho¶ng ng©n hµng trong thêi gian võa qua, mÆc dï nÒn kinh tÕ gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n.

• B. T¸i cÊu tróc nî doanh nghiÖp vµ c¶i c¸ch doanh nghiÖp tiÕn hµnh chËm vµ yÕu ít. C¸c c«ng ty qu¶n lý tµi s¶n, víi sù b¶o trî cña chÝnh phñ, ®· mua mét sè nî khã ®ßi nh­ng ®Ó ®ã chø ch­a b¸n l¹i cho ng­êi ®Çu t­ t­ nh©n, v« h×nh chung ®· quèc h÷u ho¸ mét phÇn quan träng cña nÒn kinh tÕ. §iÒu nµy lµm cho t×nh tr¹ng dan dÝu gi÷a giíi kinh doanh vµ giíi cÇm quyÒn cµng thªm phøc t¹p vµ kh«ng trong s¸ng. C¸c doanh nghiÖp con nî nãi chung vÉn lµm ¨n theo kiÓu cò, kh«ng bÞ ¸p lùc ph¶i thay ®æi tæ chøc vµ chiÕn l­îc kinh doanh cña m×nh ®Ó cã thÓ c¹nh tranh tèt h¬n trong t­¬ng lai. Lý do chÝnh lµ v× LuËt Ph¸ S¶n phÇn lín cã tÝnh chÊt h×nh thøc chø ch­a ®­îc ¸p dông triÖt ®Ó cho nªn kh«ng b¶o vÖ quyÒn lîi cña ng­êi chñ nî vµ kû luËt con nî. Tû lÖ nî/vèn vÉn cßn cao, nªn khi l·i suÊt h¹ thÊp th× gi¸ cæ phiÕu cã chiÒu h­íng t¨ng lªn; nh­ng khi l·i suÊt t¨ng th× doanh nghiÖp dÓ bÞ thua lç.

• C. ViÖc lµnh m¹nh ho¸ quan hÖ gi÷a giíi kinh doanh vµ giíi cÇm quyÒn diÔn ra kh«ng ®ång ®Òu. HQ cã nhiÒu tiÕn bé sau khi TT Kin Dae Jung lªn cÇm quyÒn; TL cã hiÕn ph¸p míi vµ ho¹t ®éng b¸o chÝ trong n­íc d©n chñ, n¨ng ®éng h¬n rÊt nhiÒu n­íc kh¸c trong khu vùc, tuy nhiªn còng ph¶i chê ®Õn cuéc bÇu cö Quèc Héi n¨m 2000 ®Ó xem hiÕn ph¸p vµ luËt bÇu cö míi ®­îc ¸p dông ®óng møc hay kh«ng. Riªng ML th× cã nhiÒu dÊu hiÖu tho¸i bé, nhÊt lµ trong viÖc trî gióp doanh nghiÖp cña c¸c th©n h÷u giíi cÇm quyÒn.

• D. ViÖc c¶i c¸ch ph­¬ng thøc qu¶n lý doanh nghiÖp (corporate governance) ®Ó lµm cho nã c«ng khai, trong s¸ng h¬n (transparency) cã tiÕn bé nh­ng ch­a ®ñ. ChÝnh phñ c¸c n­íc ®· ra luËt b¾t doanh nghiÖp ph¶i n©ng cao chÊt l­îng kÕ to¸n, kiÓm to¸n; ¸p dông nh÷ng nguyªn t¾c kÕ to¸n ®­îc quèc tÕ c«ng nhËn; t¨ng c­êng l­îng th«ng tin trong c¸c b¸o c¸o tµi ch¸nh. Tuy nhiªn ch­a cã nhiÒu thay ®æi trong viÖc b¶o vÖ quyÖn lîi cæ ®«ng thiÓu sè, vèn cÇn thiÕt ®Ó thu hót ®Êu t­ chøng kho¸n. CÊu tróc cña c¸c tËp ®oµn ®a n¨ng (conglomerates) thuéc së h÷u cña c¸c gia ®×nh ®¹i chñ vÉn cßn phøc t¹p, kh«ng râ rµng, mang tÝnh chÊt "kim tù th¸p" chø ch­a ®­¬c c¶i tæ l¹i thµnh nh÷ng ®¬n vÞ kinh doanh cã träng t©m, tËp trung vµo nh÷ng s¶n phÈm chñ bµi ®Ó cã søc c¹nh tranh trªn thÞ tr­êng toµn cÇu. ThÝ dô cô thÓ lµ c¸c Chaebols ë HQ, tuy cã ¸p lùc cña chÝnh phñ, nh­ng thay ®æi chËm vµ t×m mäi c¸ch ®Ó c­ìng l¹i.

• E. ChÝnh s¸ch kiÓm so¸t CTT vèn ng¾n h¹n cña ML ®· g©y ra nhiÒu sù tranh c·i gi÷a c¸c nhµ kinh tÕ vµ giíi ®Çu t­ quèc tÕ. Dùa theo kinh nghiÖm thùc tÕ trong n¨m võa qua, nhÊt lµ sau khi ML ®iÒu chØnh luËt chuyÓn l·i vµ lîi nhuËn th¸ng 2/99, viÖc kiÓm so¸t vèn ng¾n h¹n kh«ng g©y trë ng¹i g× lín trong viÖc thu hót ®Çu t­ chøng kho¸n (nÕu gi¸ rÏ so víi c¸c thÞ tr­êng chøng kho¸n kh¸c), hay ®Çu t­ trùc tiÕp (nhÊt lµ khi luËt lÖ vÒ FDI ®­îc më réng). Ng­îc l¹i, nã còng kh«ng gÝup Ých g× cho sù håi phôc kinh tÕ vµ æn ®Þnh ®ång tiÒn: tõ cuèi QIII/98, thÞ tr­êng chøng kho¸n, ®ång tiÒn vµ ho¹t ®éng kinh tÕ c¸c n­íc bÞ khñng ho¶ng ë Ch©u ¸, Mü La Tinh, Nga vµ §«ng ¢u ®Òu phôc håi, chø kh«ng riªng g× ë ML (thùc ra phôc håi cßn chËm h¬n c¸c n­íc kh¸c trong khu vùc: gi¸ cæ phiÕu t¨ng Ýt nhÊt vµ GDP gi¶m 1.6% trong QI/99). Gi¸ ph¶i tr¶: víi chÕ ®é kiÓm so¸t CTT vèn ng¾n h¹n vµ thµnh tÝch "®æi luËt ch¬i nöa chõng", ML sÏ kh«ng thÓ nµo trë thµnh trung t©m tµi ch¸ch cho khu vùc §«ng Nam ¸ nh­ tr­íc ®©y ®· kú väng. [Ngay c¶ kinh nghiÖm cña Chile, mµ nhiÒu ng­êi coi lµ m« h×nh tèt, còng kh«ng râ rµng: trong giai ®o¹n 1994-97, khi ¸p dông tû lÖ dù tr÷ b¾t buéc 30% ®èi víi vèn ng¾n h¹n nhËp vµo n­íc, kinh tÕ t¨ng tr­ëng tèt, nh­ng c¸c n­íc kh¸c ë Ch©u Mü La Tinh còng t¨ng tr­ëng tèt; khi gÆp khñng ho¶ng, thiÕu ®Çu t­ ngo¹i tÖ, Chile gi¶m tû lÖ xuèng 10%, råi 0% trong n¨m 1998, nh­ng vÉn kh«ng cøu v·n ®­îc t×nh thÕ, kinh tÕ bÞ suy tho¸i, GDP gi¶m 2.3% trong QI/99].

• F. Quan träng h¬n cho t­¬ng lai, giíi doanh nh©n c¸c n­íc nµy ch­a t×m ra ®èi s¸ch ®Ó gi¶i quyÕt t×nh tr¹ng thõa kh¶ n¨ng s¶n xuÊt. DÊu hiÖu phôc håi trong nöa n¨m ®Çu 1999 lµ do t¨ng s¶n xuÊt c¸c mÆt hµng truyÒn thèng nh­ thÐp, « t«, ho¸ dÇu, linh kiÖn ®iÖn tö vµ chip m¸y tÝnh, nh÷ng ngµnh mµ thÕ giíi ®ang thõa c«ng suÊt, v× thÕ c¹nh tranh rÊt gay g¾t lµm gi¶m gi¸ vµ lîi nhuËn. ThÝ dô cô thÓ lµ ngµnh ho¸ dÇu: møc cÇu cã t¨ng trong thêi gian qua, nh­ng møc cung (hiÖn nay lµ 20.3 triÖu tÊn/n¨m ethylene) sÏ t¨ng rÊt nhiÒu lÇn trong nh÷ng n¨m tíi khi c¸c dù ¸n x©y dùng hoµn tÊt, n©ng s¶n l­îng ë Trung Quèc tõ 4 triÖu tÊn/n¨m lªn 8.5 triÖu tÊn/n¨m; ë Trung §«ng tõ 4.9 triÖu tÊn/n¨m lªn 6.4 triÖu tÊn/n¨m (phÇn lín xuÊt sang Ch©u ¸ víi gi¸ thµnh rÊt rÏ). C¸c c«ng ty ho¸ dÇu ë Ch©u ¸ v× thÕ sÏ gÆp nguy c¬ thua lç; trong trung h¹n ph¶i t¸i cÊu tróc vµ hîp nhÊt l¹i ®Ó gi¶m s¶n l­îng. Nh÷ng ngµnh c«ng nghiÖp nµy kh«ng thÓ nµo b¶o ®¶m t¨ng tr­ëng kinh tÕ m¹nh vµ bÒn v÷ng trong t­¬ng lai. Cã ý kiÕn cho lµ c¸c doanh nghiÖp Ch©u ¸ nªn quay vÒ cung c©p cho thÞ tr­êng néi ®Þa, nh­ng ®©y kh«ng ph¶i lµ ph­¬ng s¸ch tèi ­u trong ®iÒu kiÖn tù do mËu dich toµn cÇu (giíi tiªu thô sÏ mua hµng tèt vµ rÏ nhÊt, chø kh«ng nhÊt thiÕt lµ hµng trong n­íc). H¬n n÷a, nÕu chØ s¶n xuÊt cho thÞ tr­êng trong n­íc th× kh«ng ®ñ søc t¨ng tr­ëng kinh tÕ nh­ c¸c thËp kû tr­íc; còng nh­ kh«ng cã ®iÒu kiÖn ®Ó hiÖn ®¹i ho¸ doanh nghiÖp theo kÞp c¸c n­íc tiªn tiÕn. Ch­a cã dÊu hiÖu c¸c n­íc trong khu vùc b¾t ®Çu chó träng vµo c¸c ngµnh ®· lµm cho kinh tÕ Mü n¨ng ®éng nh­ dÞch vô vµ kü thuËt cao cÊp, phÇn lín v× ch­a ®ñ tr×nh ®é tri thøc vµ c«ng nghiÖp.

VI. KÕt luËn

Qua ph©n tÝch trªn ®©y, ta cã thÓ rót ®­îc mét sè bµi häc kinh nghiÖm.

§Ó kh¾c phôc khñng ho¶ng kinh tÕ, cÇn ph¶i kÕt hîp ban hµnh chÝnh s¸ch kinh tÕ vÜ m« nh»m kÝch cÇu vµ thóc ®Èy s¶n xuÊt, víi c¶i c¸ch c¬ cÊu nh»m x©y dùng c¸c ®Þnh chÕ cña nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng lµnh m¹nh, hiÖn ®¹i. Hai mÆt nµy bæ tóc vµ lµm ®µ cho nhau, nhÊt lµ t¹o sù tin t­ëng trong giíi ®Çu t­ quèc tÕ; nÕu thiÕu mét th× khã cã thÓ ph¸t triÓn bÒn v÷ng ®­îc.

Thµnh lËp c¸c ®Þnh chÕ cña nÒn kinh tÕ hiÖn ®¹i ( nh­ ng©n hµng, c«ng ty tµi ch¸nh, c«ng ty b¶o hiÓm, thÞ tr­êng chøng kho¸n, luËt ph¸ s¶n v.v..) th× dÓ, nh­ng chØ cã tÝnh chÊt h×nh thøc. §Ó cho c¸c c¬ cÊu nµy cã thÓ vËn hµnh mét c¸ch h÷u hiÖu trong c¬ chÕ thÞ tr­êng c¹nh tranh lµnh m¹nh, ®Ó cã thÓ huy ®éng vµ sö sông vèn tiÕt kiÖm mét c¸ch tèi ­u nh»m ph¸t triÓn kinh tÕ khã h¬n nhiÒu. Nã ®ßi hái ph¶i cã sù tiÕn bé ®ång hµnh trong viÖc x©y dùng ®Þnh chÕ (gåm c¶ tæ chøc, luËt lÖ vµ ¸p dông luËt lÖ) vµ hiÖn ®¹i ho¸ ph­¬ng thøc, cung c¸ch ho¹t ®éng cña nhµ n­íc vµ c¸c ®¬n vÞ kinh tÕ. CÇn kiªn tr× næ lùc liªn tôc trong thêi gian dµi ®Ó biÕn c¸c ®Þnh chÕ míi x©y dùng thµnh thùc tÕ x· héi, nhÊt lµ h×nh thµnh thÕ hÖ c¸c doanh nh©n, quan chøc nhµ n­íc, chuyªn gia c¸c ngµnh quen thuéc víi cung c¸ch kinh doanh cña nÒn kinh tÕ hiÖn ®¹i, toµn cÇu. Trong qu¸ tr×nh nµy, viÖc më cöa ®ãn nhËn c¸c doanh nghiÖp quèc tÕ ®Çu t­ trùc tiÕp vµo trong n­íc hÕt søc cÇn thiÕt. Nã kh«ng nh÷ng thu hót vèn ®Ó ph¸t triÓn, mµ cßn phæ biÕn cung c¸ch lµm ¨n vµ qu¶n lý hiÖn ®¹i, gióp n©ng cao tr×nh ®é nghiÖp vô vµ chÊt l­îng s¶n phÈm, dÞch vô trong nÒn kinh tÕ. Trong nÒn kinh tÕ toµn cÇu ho¸, vÊn ®Ò ai lµ së h÷u chñ cña doanh nghiÖp kh«ng quan träng. NÕu doanh nghiÖp ho¹t ®éng trong n­íc, t¹o c«ng ¨n viÖc lµm, tu©n thñ ph¸p luËt vµ ®ãng thuÕ, th× nã lµ nh©n tè tÝch cùc ®Ó ph¸t triÓn ®Êt n­íc; cÇn ph¶i khuyÕn khÝch.

Quan träng h¬n c¶, cÇn cã ®Þnh chÕ chÝnh trÞ ®Ó b¶o ®¶m viÖc quy vµ chÞu tr¸ch nhiÖm trong giíi l·nh ®¹o; t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó cã thÓ dÓ dµng ®æi míi l·nh ®¹o vµ chÝnh s¸ch khi gÆp khñng ho¶ng. §iÒu nµy rÊt cÇn thiÕt ®Ó t¹o ra sù ®ång thuËn trong x· héi, mét yÕu tè kh«ng thÓ thiÕu ®­îc trong qu¸ tr×nh c¶i c¸ch c¬ cÊu.

*