SAPIENTISSIMIS CLARISSIMISQUE VIRISSACRAE FACULTATIS THEOLOGIAE PARISIENSIS
DECANO & DOCTORIBUS
RENATUS DES CARTES S. D.
1. Tam justa causa me impellit ad hoc scriptum vobis
offerendum, & tam justam etiam vos habituros esse confido ad ejus deffensionem
suscipiendam, postquam instituti mei rationem intelligetis, ut nullâ re melius
illud hîc possim commendare, quàm si quid in eo sequutus sim paucis dicam. [
E][
F]
2. Semper existimavi duas quaestiones, de Deo & de
Animâ, praecipuas esse ex iis quae Philosophiae potius quàm Theologiae ope sunt
demonstrandae: nam quamvis nobis fidelibus animam humanam cum corpore non
interire, Deumque existere, fide credere sufficiat, certe infidelibus nulla
religio, nec fere etiam ulla moralis virtus, videtur posse persuaderi, nisi
prius illis ista duo ratione naturali probentur: cùmque saepe in hac vitâ majora
vitiis quàm virtutibus praemia proponantur, pauci rectum utili praeferrent, si
nec Deum timerent, nec aliam vitam expectarent. Et quamvis omnino verum sit, Dei
existentiam credendam esse, quoniam in sacris scripturis docetur, & vice versâ
credendas sacras scripturas, quoniam habentur a Deo; quia nempe, cùm fides sit
donum Dei, ille idem qui dat gratiam ad reliqua credenda, potest etiam dare, ut
ipsum existere credamus; non tamen hoc infidelibus proponi potest, quia circulum
esse judicarent. Et quidem animadverti non modo vos omnes aliosque Theologos
affirmare Dei existentiam naturali ratione posse probari, sed & ex sacrâ
Scripturâ inferri, ejus cognitionem multis, quae de rebus creatis habentur, esse
faciliorem, atque omnino esse tam facilem, ut qui illam non habent sint culpandi.
Patet enim Sap. 13 ex his verbis: Nec his debet ignosci. Si enim tantum
potuerunt scire, ut possent aestimare saeculum, quomodo hujus dominum non
facilius invenerunt? Et ad Rom. cap. I, dicitur illos esse inexcusabiles.
Atque ibidem etiam per haec verba: Quod notum est Dei, manifestum est in
illis, videmur admoneri ea omnia quae de Deo sciri possunt, rationibus non
aliunde petitis quàm ab ipsâmet nostrâ mente posse ostendi. Quod idcirco quomodo
fiat, & quâ viâ Deus facilius & certius quàm res saeculi cognoscatur, non putavi
a me esse alienum inquirere. [
E][
F]
3. Atque quantum ad animam, etsi multi ejus naturam
[3] non facile investigari posse judicarint, & nonnulli etiam dicere ausi sint
rationes humanas persuadere illam simul cum corpore interire, solâque fide
contrarium teneri, quia tamen hos condemnat Concilium Lateranense sub Leone 10
habitum, sessione 8, & expresse mandat Christianis Philosophis ut eorum
argumenta dissolvant, & veritatem pro viribus probent, hoc etiam aggredi non
dubitavi. [
E][ F]
4. Praeterea, quoniam scio plerosque impios non
aliam ob causam nolle credere Deum esse, mentemque humanam a corpore distingui,
quàm quia dicunt haec duo a nemine hactenus potuisse demonstrari: etsi nullo
modo iis assentiar, sed contrà rationes fere omnes, quae pro his quaestionibus a
magnis viris allatae sunt, cùm satis intelliguntur, vim demonstrationis habere
putem, vixque ullas dari posse mihi persuadeam, quae non prius ab aliquibus
aliis fuerint inventae: nihil tamen utilius in Philosophiâ praestare posse
existimo, quàm si semel omnium optimae studiose quaerantur, tamque accurate &
perspicue exponantur, ut apud omnes constet in posterum eas esse demonstrationes.
Ac denique, quoniam nonnulli quibus notum est me quandam excoluisse Methodum ad
quaslibet difficultates in scientiis resolvendas, non quidem novam, quia nihil
est veritate antiquius, sed quâ me saepe in aliis non infoeliciter uti viderunt,
hoc a me summopere flagitarunt: ideoque officii mei esse putavi nonnihil hac in
re conari. [
E][
F]
5. Quicquid autem praestare potui, totum in hoc
Tractatu continetur. Non quod in eo diversas omnes rationes, quae ad eadem
probanda afferri possent, colligere conatus sim, neque enim hoc videtur operae
pretium esse, nisi ubi nulla habetur satis certa; sed primas tantùm & praecipuas
ita prosecutus sum, ut jam pro certissimis & evidentissimis demonstrationibus
illas ausim proponere. Addamque etiam tales esse, ut non putem ullam viam humano
ingenio patere, per quam meliores inveniri unquam possint: cogit enim me causae
necessitas, & gloria Dei, ad quam totum hoc refertur, ut hîc aliquanto liberius
de meis loquar quàm mea fert consuetudo. Atqui quantumvis certas & evidentes
illas putem, non tamen ideo mihi persuadeo ad omnium captum esse accommodatas:
sed, quemadmodum in Geometriâ multae sunt ab Archimede, Apollonio, Pappo,
aliisve scriptae, quae, etsi pro evidentibus etiam ac certis ab omnibus
habeantur, quia nempe nihil plane continent quod seorsim spectatum non sit
cognitu facillimum, nihilque in quo sequentia cum antecedentibus non accurate
cohaereant, quia tamen longiusculae sunt, & valde attentum lectorem desiderant,
non nisi ab admodum paucis intelliguntur: ita, quamvis eas quibus hîc utor,
certitudine & evidentiâ Geometricas aequare, vel etiam superare, existimem,
vereor tamen ne a multis satis percipi non possint, tum quia etiam longiusculae
sunt, & aliae ab aliis pendent, tum praecipue quia requirunt mentem a
praejudiciis plane liberam, & quae se ipsam a sensuum consortio facile subducat.
Nec certe plures in mundo Metaphysicis studiis quàm Geometricis apti reperiuntur.
Ac [5] praeterea in eo differentia est, quod in Geometriâ, cùm omnibus sit
persuasum nihil scribi solere, de quo certa demonstratio non habeatur, saepius
in eo peccant imperiti, quod falsa approbent, dum ea videri volunt intelligere,
quàm quod vera refutent: contrà verò in Philosophiâ, cùm credatur nihil esse de
quo non possit in utramque partem disputari, pauci veritatem investigant, &
multo plures, ex eo quod ausint optima quacque impugnare, famam ingenii
aucupantur.[
E][
F]
6. Atque ideo, qualescunque meae rationes esse
possint, quia tamen ad Philosophiam spectant, non spero me illarum ope magnum
operae pretium esse facturum, nisi me patrocinio vestro adjuvetis. Sed cùm tanta
inhaereat omnium mentibus de vestrâ Facultate opinio, tantaeque sit authoritatis
SORBONAE nomen, ut non modo in rebus fidei nulli unquam Societati post sacra
Concilia tantum creditum sit quàm vestrae, sed etiam in humanâ Philosophiâ
nullibi major perspicacia & soliditas, nec ad ferenda judicia major integritas &
sapientia esse existimetur; non dubito quin, si tantam hujus scripti curam
suscipere dignemini, primo quidem, ut a vobis corrigatur: memor enim, non
modo humanitatis, sed maxime etiam inscitiae meae, non affirmo nullos in eo esse
errores; deinde, ut quae vel desunt, vel non satis absoluta sunt, vel
majorem explicationem desiderant, addantur, perficiantur, illustrentur, aut a
vobis ipsis, aut saltem a me, postquam a vobis ero admonitus; ac denique,
ut postquam rationes in eo contentae, quibus Deum esse, mentemque a corpore
aliam esse probatur, ad eam perspicuitatem erunt perductae, ad quam ipsas
perduci posse confido, ita [6] nempe ut pro accuratissimis demonstrationibus
habendae sint, hoc ipsum declarare & publice testari velitis: non dubito, inquam,
quin, si hoc fiat, omnes errores, qui de his quaestionibus unquam fuerunt, brevi
ex hominum mentibus deleantur. Veritas enim ipsa facile efficiet ut reliqui
ingeniosi & docti vestro judicio subscribant; & authoritas, ut Athei, qui scioli
magis quàm ingeniosi aut docti esse solent, contradicendi animum deponant, atque
etiam ut forte rationes, quas ab omnibus ingenio praeditis pro demonstrationibus
haberi scient, ipsi propugnent, ne non intelligere videantur. Ac denique caeteri
omnes tot testimoniis facile credent, nemoque amplius erit in mundo, qui vel Dei
existentiam, vel realem humanae animae a corpore distinctionem ausit in dubium
revocare. Cujus rei quanta esset utilitas, vos ipsi, pro vestrâ singulari
sapientiâ, omnium optime aestimare potestis; nec deceret me vobis, qui maximum
Ecclesiae Catholicae columen semper fuistis, Dei & Religionis causam pluribus
hîc commendare. [ E][
F]
[S]
[P]
[M I]
[M 2]
[M 3]
[M 4] [M 5]
[M 6]
Return to Index